ALLAH'IN ALGILANABİLDİĞİ YEGANE MAKAM

Yukarıdan aşağıya doğru inişte Allah’u Teala’nın incelerek indiği son mertebe İnsan-ı Kamil makamıdır ki.Aşağıdan yukarıya doğru çıkışta ise insanın,Allah’ı tanıyabileceği ilk makam İnsan-ı Kamil Makamıdır.İnsan-ı Kamil bir aynadır.Allah Teala o aynada görülür.Çünkü insan kendi suretini ancak “Allah”isminin ayinesinde görebilir. Çünkü Cenab-ı Hak,insan için (insan-ı kamil);İnsan-ı kamil de Hak Teala için ayine gibidir.Çünkü Cenab-ı Hakk ,kendi isim ve sıfatlarını yalnız insan-ı kamil ayinesinde görmekliği kendi nefsi üzerinde incelebilmiştir. Ahzab suresinin 72. ayetinde buyurulmuştur ki Biz emanetlerimizi semalara,dünyaya,dağlara vermek istedik,bunu yüklenmek istemediler,ancak insan yüklendi).İlahi emanetleri yüklenen insan-ı kamildir.

Simavna Kadısı oğlu Şeyh Bedrettin “Varidat”isimli eserinde buyurmuştur ki:”Biz bizzat göklere ,yerlere,dağlara kendi varlığımızdan olan emanetleri vermek istedik.Onlar o suretleri kabul edip yüklenmekten çekindiler,halbuki insan Rahmani sureti kabul etmeden önce maddesel olarak çok zalim(acımasız) ve bilgisizdi. Rahmani sureti kabul edince bilgili ve adil oldu.Bu emanetin Hakk sureti olması ihtimali daha kuvvetlidir.zira insan Hakk sureti üzre yaratılmıştır.Tanrısal emanetler için göklerden,yerlerden,dağlardan ehil ve layık bir mevcut aramaya  ve boşu boşuna onları deyerlendirmeye lüzum yoktur.Bunların nefisleri bu emaneti yüklenemedi ve maddesi cihetiyle ancak insan buna dayanabildi”