İsra suresi 105 ayetinde "VE BİL HAKKI ENZELNAHÜ VE BİL HAKKI NEZEL" hitabındaki "Hak ile kastedilenin Hz.Muhammed sav" olduğunu Kaşifi Tıbyan tefsirinde söylemiştir. dir"
Ayetin bu kısmı ağrıyan yer üzerine okunursa ağrıdan halas olacağı belirtilmiştir.
"Hep birlikte Allah'ın ipine sarılın"(Hac 78) ayetinde, "Allah'ın ipi" nin Cenab-ı Resulullah ve getirdikleri, sünneti olduğu şeklinde tefsirlerde mevcuttur.
Ebu Lehep ve benzerleri gibi takva ve temiz olma sıfatlarını taşımayanlar Peygamber ehlinden değildir ve onun Allah Teala'ya ulaşan bir yolu yoktur.Usulü/asılları zayi ettikleri ve nakti faydasız şeye harcadıkları halde vusule erdiklerini zanneden kavme yazıklar olsun! Büyüklerden birine vasıtasız olarak Allah Teala'dan hediye takdim edildi.O: Bunu ancak Muhammed SAV in elinden, yani dosdoğru yoldan kabul ederim dedi.Sonra o yönden misliyle katlanmış olarak geldi.Bu, Allah'la irtibatın sıhhatinin ancak vasıta ile irtibatın sıhhatli olmasına bağlı olduğunun delilidir.O vasıta da Hz.Peygamber efendimizdir.Hz.Peygamber ve şeriatı mihenk taşıdır.Mevhıbeler ve atiyyeler ona vurulur.Onun emrine muvafık gelirse kabul edilir, yoksa rededilir.. Çünkü bunun hak kisvesine bürünmüş süslü bir şeytan ve nefis tarafında nolmuş olması da mümkündür.Bu yüzden mutlaka iyice ayrılması gerekir.Bu ise en zor işlerdendir.
Hafız Şirazi der:Aşk yolunda şeytanın vesvesesi çoktur.Aklını topla ve gönül kulağını melekden gelecek habere aç!
Tarikatlarda, daha mürşit hayatta iken dervişler arasında baş olma isteğiyle ayrılanlar olur.Gördükleri bir kaç rüya, yahut hal onları sarhoş edip baş olma sevdası ateşlenir ve mürşidin hareketlerini eleştirir.Halbuki manevi tüm makamlar, Hz.Peygamber efendimiz eliyle dağıtılır.Böyle bir dağıtım elinden mahrum olanlardaki başolma sevdası, şeytanın o kimseye amellerini süslü göstermesi işidir.
Bir hadis de buyrulmuştur: " Ameli kendisini geri bırakan kimseyi nesebi ileri götüremez."Yani Kötü ameli ve salih amel konusunda ihmalkarlığı kendisini ahirette geri bırakan kişiye , dünya bakımından sahip olduğu nesep şerefi fayda etmez ve bununla kusuru telafi olmaz.Çünkü neseb burada sona erer.
Ağaçtaki kuru dal onun kuru, geri kalanının ise yaş ve yeşil olması yüzünden kesilir. Çünkü onunla yeşil ve taze dallar arasında bir alaka yoktur. Her ne kadar o ağaca bağlı , ona mensub bir dal olsa da kuru olması hasebiyle kesilmesi gerekir. Fayda sağlayan neseb ancak takva bağıdır. Bu sebeple Hz. Peygamber sav , " Her takva sahibi temiz kişi benim ehlimdir" buyurmuştur.
iLİM ancak cehaleti uzaklaştırması bakımından saadet getirir. Onun için ilmin sana perde olmasın.Çünkü Firavun Hz.Musa'nın peygamber olduğunu, İblis , Hz.Adem'in durumunu,Yahudiler de EFendimiz SAV in peygamber olduğunu ve diğer peygamberlerden üstün olduğunu biliyorlardı.Bununla birlikte imanda muvaffakiyetten mahrum kaldılar.Zamanla bu bilgileri onları bedbaht yaptı.Hak Teala şöyle buyurmaktadır: "Kendileri ve bunlara yakinen inandıkları halde, zulüm ve kibirlerinden ötürü onları inkar ettiler"(Neml 14)
1- Yokluk adem hali. Allah şöyle buyurur: "İnsanın üzerinden , henüz kendisinin anılan bir şey olmadığı uzun bir süre geçmedi mi?"(İnsan suresi 1),
2- Ruhlar alemindeki varlık hali .Allah şöyle buyurur "Ruhları cesedlerden iki bin yıl önce yarattım"
3- Ruhun bedenle alakalanması hali . Allah şöyle buyurur:"Ona ruhumdan üflediğim zaman" Hicr 29)
4-) Ruhun bedenden ayrılma hali . Allah şöyle buyurur: "Her nefis ölümü tadacaktır"(Ankebut 57)
5- Ruhun tekrar bedene iade edilme hali. Allah şöyle buyurur: "Biz onu yine ilk durumuna sokacağız"(Taha 21)
Yokluk halinin faydası , kendi nefsinin ve yaratanını kadim olarak marifeti/tanıması içindir. Ruhlar aleminde var olmasının faydası , Allah7ı kudret, hayat,ilim,vücud, sem, basar,kelamve irade sahibi olmak gizi zati sıfatları ile tanıması içindir.Bedenle alakalanmasının faydası , cüzi ve külli varlıklarla ilgili gayb veşehadet aleminde kemali marifet kazanması içindir.
Ruhun bedene üflenmesinin faydası Razzaklık, Tevvablık,Gaffarlık , Rahmanlık , Rahimlik, Mün'imlik, ve Vahhablıkt gibi fiili
sıfatların marifetinin hasıl olması siçindir.Bedenden ayrılmasının faydası cisimlerle beraberlik sebebiyle ruhta meydana gelen pislikleri gidermek ve indiyyet(Hakk7ın katında olma) makamında zevk şerbetini içmesi içindir.Tekrar bedene iade edilmesinin faydası ise uhrevi nimetlerden istifade etmesi içindir
Rivayet olnur ki Kureyş kafirleri Hz.Peygamber'in9 sav durumunu Yesrip yahudilerinden sormak için Nadr b.Haris, Übey b.Halef ve Ukbe b.Ebi Muayt'ı Medineye gönderdiler. Onlar yahudiler ile görüşüp Peygamberimizin durumunu anlatınca yahudiler hayret ettiler.Onlara şöyle dediler: "Ey Arabın uluları! biz bir peygamberin zuhur etme zamanının yakın olduğunu biliyoruz.Sizin sözlerinizden bir peygamberin hallerinin kokusu geliyor. Siz sınamak için ona: "Doğuyu ve Batıyı kim dolaşmış, eski zamanda kaybolan gençlerin derumu ne oldu? ve ruh medir?" diye sual sorun Eğer üç soruya da cevap verir; Yahut hiçbirine cevap vermezse bilin ki o peygamber değildir.Eğer iki soruya cevap verir , ruhtan hiç bahsetmez ise peeygamberdir," dediler. Onlar Mekke'ye geri döndüler, O'nun yanına vardılar ve üç şeyi sordular. O da iki soruya cevap verdi.Ruh konusunda ise İsra suresinin 85 nci ayeti inzal oldu( Sana ruh hakkında soru sorarlar. De ki; Ruh, Rabbinin emrindendir. Size ancak az bir bilgi verilmiştir"
BEYZAVİ der ki" Ruh insan bedeninin organları gibi bir maddeden, bir asıldan türemek şekilnde olmaksızın "Ol" emriiyle yaratılmış varlıklardandır"
Alimler ruhun ne olduğu hususunda ihtilaf ettiler.Ancak kimse ididasını destekliyecek kesin bir delil ortaya koyamadılar.Ne varki ruh bedenden ayrılınca insan ölür.Bedenle birlikte bulunduğu müdetçe yaşar".
Bazı alimler ruh hususunda Sultani Ruh ve hayvani ruh olarak ikiye ayırırlar.Sultani ruh emir alemindendirBedenden ayrılması nedeniyle buna muarık/ayrılan da denir.Bedenle ilgisi yönlendirme ve tasarruf etme ilgisidir.Bu bedenin ölmesiyle yok olmaz.Yok olan bedendeki tasarrufudur.Bu ruhun bedendeki yeri dimağdır. Hayvani ruh halk alemindendir.Buna kalb,akıl nefis de denir.Bu bedenin tüm organlarına sirayet etmiş vaziyettedir.Ancak onun gücü kandadır, kan onun en belirgin olduğu yerdir.Taayün yer ise kalbdir.Sultani ruhun bedenle alaka kurmasından sonra meydana gelir ve sultani ruhun unsurlarının bir yansımasıdır, fiil ve hareketelrin kaynağıdır.
iSRA SURESİ 83 AYETİNDE Hak Teala buyurur:"İnsana nimet verdiğimiz zaman(bizden)yüz çevirip yan çizer; ona bir de zarar ziyan dokunacak olsa iyice karamsarlığa düşer
De ki ; Herkes kendi mizaç ve meşrebine göre iş yapar. Bu durumda kimin doğru yol tuttuğunu Rabbiniz en iyi bilendir"
İnsana nimeti veren Allah Tealya'dır.Bu nimnet,sıhhat,mal,bedeni güç,evlat v.s olmak üzer çok çeşitlidir.Nimet bir imtihan olup şükrü gerektirir.Ancak insanda nimete ulaştığı zaman kibirlenme ve böbürlenme duyguları ortaya çıkar ve Hak teala'dan uzaklaşır.Nimet kuşunu avlamak hamd ve şükürle mümkündür.Eğer bu kuş avlanmaz ise uçup gider.
Hikaye edilir ki debdebeli bir saltanatın ve zengin bir hazinenin sahibi olan bir padişah çeşit çeşit yiyecekve içecekler hazırlayıp idaresindeki yöneticilere ziyafat verdi.Ziyafet esnasında kapı şiddetli bir şekilde çalınmaya başladı.Hizmetçiler, ey fakir bu ne hırs.Edepsizlik yapma yemeklerimizi yiyip seninde karnını doyuruncaya kadar sabret! dediler.
Adam: "Benim sizin yiyeceklerinize ihtiyacım yok.Ben padişahı görmek istiyorum?" diye karşılık verdi.
Hizmetçiler: "Senin hükümdarla ne işin olabilir ki" dediler. Bu defa adam daha fazla kapıya vurmaya başladı.Hizmetçiler ellerinde silahla adama hücum ettiler.Adam " Yerinizde durun . Ben ölüm meleğiyim. Fena aleminin hükümdarının ruhunu kabzetmeye geldim" deyince hepsi oldukları yerde kaldılar.Hükümdar bir miktar süre istemişse de o buna razı olmadı.Bunun üzerine hükümdar:
"Allah mala lanet etsin . Zira o beni aldattı.İşte bugün eli boş bir halde bu dünyayı terk ediyorum. Mallarımın faydası düşmanlara , hesabı ve azabı bana kaldı" diyerek hayıflandı.
Allah Teala mala konuşma kabiliyeti verdi ve o da: "Bana değil kendine lanet et.Çünkü ben senin emrine amade edildim.ve sen de istediğini yapma kabiliyetine sahiptin.Şimdi bile alışık olduğun zulmü terk etmiyorsun.Suçlu sen olmana rağmen masum olana küfredip duruyorsun." dedi.
Bu hikayeden çıkartılacak dersler vardır.Birincisi Alla hTeala , hükümdara saltanat ve zenginlik verdiBüyüklük nimetleri vermesine rağmen adam bunlara şükretmekten yüz çevirmiştir.
Sadi Şirazi şöyle der:Akıllı tabiatlılar minnet bilirler.Nimete hamd ü sena çivisi vurarak sağlamlaştırırlar.
İkincisi , ölüm gelip çattığında Allah'ın fazlından ümit kesip karamsarlığa düşmüştür.Tevbe edip Allah7a yönelecek yerde lanet ve küfgretmekle meşgul olmuştur.Allah Teala can boğaza gelmedikçe kullarının tsevbesini kabul eder.
Üçüncüsü bu hükümdar , kendi karakterine göre hareket etmiş ve neticede kötülükle muamele görmüştür.Çünkü onun başka bir şeye istidadı yoktu.
Kur'an cismani hastalıklara da şifadır.Hikaye olunduğuna göre Ebul kasım Kuşeyri isimli zatın çocuğu ağır bir hastalığa yakalandı ve iyileşmekten ümit kesilmişti.Bu üstad'a ağır geldi.Bir gün rüyasında Hak Teala'yı gördü.ve bu durumu şikayet etti.Hak teala ona şöyle buyurdu:"Şifa ayetlerini bir araya getir, onları hastaya oku.Onları bir kabın içerisine yazve içine bir içecek dök.Sonra onu hastaya içir". Üstad söylenenlri yaptı ve çocuk hastalıktan kurtuldu.
Kur'an da şifa ayetleri altı tanedir:
1-VE YEŞFİ SUDURE KAVMİN MÜMİNİN(Müminler toplumunun göğüslerine şifa versin(Tevbe 14)
2- VE ŞİFAÜN LİMA FİSSUDUR(Göğüslerde olana şifadır'(Yunus 57)
3-FİHİ ŞİFAÜN LİNNAS (Onda insanlar için şifa vardır(Nahl 69)
4- VE NÜNEZZİLÜ MİNEL KURANİ MA HÜVE ŞİFAÜN VE RAHMETÜN LİL MÜMİNİN(İSRA 82) Biz kurandan müminler için şifa ve rahmet olan şeyler indiriyoruz(İsra 82)
5- VE İZA MERİDTÜ FEHÜVE YEŞFİİN(Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur(Şuara 80)
6-KUL HÜVE LİLLEZİNE AMENU HÜDEN VE ŞİFAÜN(De ki : O müminler için bir hidayet ve şifadır(Fussilet 44)
Bir tabakat kitabını yazan Tacüddin Sübki Şafii der ki: "bir çok meşayihin hastalırn şifa bulmaları için bu ayetleri kaplar içerisine yazdıktan sonra suyunu hastalara içirdiklerini gördüm."
Hazret-i Peygamber'in " Kur'an dan şifa aramayana Allah şifa ihsan etmesin" sözü hem cismani hem de ruhani hastalığa şamildir.
Fatiha suresi cam bir kaba miskle yazılıp gül suyu ile imha edilir ve ezberleme güçlüğü çeken birisi yedi gün süreyle bunu içerse , ahmaklığı gider ve işittiği şeyleri aklında tutabilir.
Akıllı kişi hastalıklarını Kur'an la tedavi eder Şöyle rivayet edilmiştir: " Kur7an size hastalıklarınızı ve onların şifasını gösterir. Hastalıklarınız günahlarınız,şifanız ise istiğfardır." Şu halde önce hastalığın bilinmesi gerekir.Hastalığın mahiyeti bilinmedikçe kolayca tedavi edilemez.Bu hastalıkları ve tedavi şekillerini ancak ehli Kur'an bilir. Bu sebeble vesile ile süluk etmek evladır.
iSRA SURESİ 80 NCİ AYET:VE GUL RABBİ EDHILNİ MÜDHALE SIDGIN VE EHRICNİ MUHRECE SIDGIN VEC ALLİ MİN LEDÜNKE SULTANEN NASİRA"(Ve şöyle niyaz et: Rabbim! gireceğim yere dürüstlükle girmemi sağla; çıkacağım yerden de dürüstlükle çıkmamı sağla. Bana tarafından , hakkıyla yardım edici bir kuvvet ver
Bir rivayette şöyle buyurulmuştur." Kul uyuduğu zaman onun başına şeytan üç düğüm atar.Uykudan uyanıp doğrulur ve Allah7ı zikrederse bir düğüm çözülür.Abdest alırsa bir düüm daha çözülür.İki rekat namaz kılarsa tüm düğümler çözülür.zinde ve huzurlu , aksi halde ise tembel ve huzursuz olarak sabahlar."
İbni Abbas'ın şöyle dediği rivayet olunur: " Yemek çoğaldığında beni uyarın Çünkü çok yemek kalbi ifsad eder.
Uyku çoğaldığında beni uyarın çünkü ömrü uyku kısaltır.
Söz çoğaldığında beni susturun çünkü dini söz yıkar.
Aklar çoğaldığında beni uyarın çünkü akların ardından ölüm gelir.
Efendimiz SAV buyurmuştur:"Üç şey bana farz, size ise sünnettir.Vitir namazı, misvak kullanmak ve gece namazı.".
Ümmetin nafileleri günahların kefareti ve farzlardaki hataların telafisi içindir.
Büyüklerden birisi şöyle der: " İinsanların şerrinden kaçtığından daha çok hayrından kaç.Çünkü onların hayrı senin kalbine, şerleri ise bedenine isabet eder.Bedeninin yaralanması, kalbinin yaralanmasından daha hayırlıdır.Sayesinde Mevla'ya döndüğün düşman , seni mevlandan alıkoyan dosttan daha hayırlıdır.Her bela seni tevhidin hakikatına yönelten ve dünyevi alakaları ortadan kaldıran Allah'ın kamçılarından bir kamçıdır.O elem suretinde bir lezzettir.
Bu hadis-i şerif meydana gelmesi amellere bağlı olan şeylerin hasıl olmayacağına delalet eder.Ancak böyle olmayıp Allah'ın bir fazlı ve rahmetiyle meydana gelenler ise hasıl olabilir.Bu da terakkinin mertebelerindendir.
"İnsan için kendi çalışmasından başka bir şey yoktur"(Necm 39) ayetinin manası insanın kazandıklarının sadece kendi çalışmasıyla meydana gelenlerden ibaret olduğu değildir.Bilakis bunun manası insan için ancak çalışmasıyla olması mümkün olan vardır.şeklindedir. Buna göre çalışmasıyla mümkün olan çalışmasıyla olandır, geri kalanlar ise mülk bertebesinde ki çalışma gibi Allah7ın fazlındandır.Melekut ise ancak sırf Allah'ın fazlıyla mümkün olur.Bunda çalışmanın hiçbir etkisi yoktur.
Aziz Mahmut Hüdai hazretleri böyle açıklamıştır.
Ispara,Eğirdir öklü kıyısında Devran baba isimli bir türbe vardır.2B dünyaya bin kere geldim, bin kerre gittim" sözü o zata isnat edilir.Bu nasıl olur, mahiyeti nedir ehli bilir ki Hak teala7ya ait bir sırdır."İsra suresi 72 ayeti "Bu dünyada kör olan kimse ahirette de kördür...." buyrulmuştur.Bazı kişiler için şekli ölümden sonra terakki(yükselme) ve teyakkuz(uyanıklık) mümkün olur mu? diye sorusuna İsmail Hakkı Bursevi şöyle cevap vermiştir: Talebinde sadık olan salik kendi tabiat ve nefsi makamında nsefere çıksa ve ihtiyari ölümle muradına ulaşmadan önce zorunlu ölümle yolda ölse , ona vuslata erenlerin ecrinden bir pay verilir."Kim Allah ve Resulü uğrunda hicret ederek evinden çıkar da sonra kendisine ölüm ypetişirse artık onun mükafatı Allah'a düşer (Nisa 100).ayeti de buna işaret etmektedir.Büyüklerden bir şöyle demiştir: " Kabe yolunda ölen kişiye iki hac sevabı yazıldığı gibi kemale ermeden ölen kişinin muradı da kendisine ulaşır." O bu sözüyle Allah Teala'nın bu kişiyi berzah aleminde ruhlardan bir ruh vasıtasıyla veya bizzat kemale ulaştırıp mevhum noksanlıktan malum kemale erdireceğine işaret etmiştir.Şer'i şerifde Allah Teala'nın kabirde öğrenim esnasında ölen bazı kullar için onlara Kur'an okutan ve öğreten melekler tayin ettiği sabittir.Ancak salik olmayan ölümden sonra Hakk7ı bilme konusunda terakki edemez.Çünkü şer'an aklen ve keşfen üzerinde ittifak edilen gerçeklerden biri de şudur: Bu yaratılış ve dünyada insan sahip olamadığı kemale ölümden sonra ahirette de sahip olamaz.
iSRA suresi 71 ayetinde geçer.Hak tela buyurmuştur: "Her insan topluluğunu önedrelri ile birlikte çağıracağımız o günde kimlerin amel defteri sağından verilirse, onlar, en küçük bir haksızlığa uğramamış olarak amel defterlerini okuyacaklardır.
72 nci ayet: " Bu dünyada kör olan kimse ahirette de kördür; üstelik iyice yolunu şaşırmıştır"
Buradaki tabi olduğu önderler Peygamber olabilir: Ey musa Ümmeti, Ey İsa ümmeti'diye seslenilir.Yahut kitaplarına göre çağrılır: " Ey müslüman, Ey Yahudi,Ey hırıstiyan, ey Mecusi" diye seslenilir.
Bazıları dünyaya , onun güzelliklerine ve zevklerine tabi olurlar.Onlara "Ey ehli dünya" diey nida edilir.Bazıları ahirete , onun nimetlerine ve derecelerine tabi olurlar.Onlara "Ey ahiret ehli" diye nida edilir. Bir topluluk isbe Allah sevgisi, ona yaklaşmak ve marifetullaha ulaşmak gayesiyle Rasulullah7a sav tabi olur. İşte onlara da "Ey ehlullah" diye nida edilir.
Hikaye edilmiştir ki , buir yahudi Hz.Peygamber SAV in yanına geldi ve : " Ey Muhammed, biz Allah'a şeytanın vesvesesinden uzak bir şekilde kalb huzuruyla ibadet ederiz.Oysa senin ashabının vesveseyle kıldıklarınızı duyuyoruz" dedi.Hz.Peygamber sav , Hz.Ebubekir'e işaret ederek " Sen cevap ver" byurdu. O da şöyle dedi: " Ey Yahudi! İki ev düşün ; biri altın, gümüş.inci mercan ,yakut değerli taşlarla dolu, diğeri ise harabe , içinde bu zikredilenlerde hiçbiri yok.Hırsız değerli kumaşlarla dolu mamur olan eve mi yoksa harabe olana mı girmek ister? Yahudi: " Bu şeylerle dolu mamur eve"diye cevap verdi.Bunun üzerin Ebubekir Sıddık r.a : "Bizim kalblerimiz tevhid, marifet,takva, ihsan ve diğer faziletlerle dolu. Sizin kalblerinizde ise bunlar yok.Bu sebeble de hannas/sinsi şeytan oraya girmez"dedi.Bunun üzerine o yahudi müslüman olmuştur.Böylece ortaya çıktı ki şeytan kasteder, niyetlenir ancak muradına ulaşamaz.Çünkü Allah dostlarını korur.
iBLİS YERYÜZÜNE İNDİRİLİNCE ŞÖYLE DEDİ:"
Ey Rabbim! Beni yeryüzüne indirdin ve rahmetinden kovulmuş eyledin. Bana bir Ev ver"
Hak Teala :"Hamamlardır" buyurdu.
İblis: "Bana oturacak bir meclis ver" dedi.
Hak Teala : "Çarşılar ve yol kavşaklarıdır" buyurdu.
İblis: "Bana bir yiyecek ver" dedi.
Hak Teala :" Üzerine Allah'ın ismi anılmayan yiyeceklerdir" buyurdu.
İblis: " Bana içecekler ver" dedi.
Hak Teala : " Sarhoşluk veren her şey " byurdu.
İblis : "Bana bir davetçi ver" dedi.
Hak Teala :" Çalgı aletleri "buyurdu.
İblis : "Bana bir Kur'an ver" dedi.
Hak Teala :"Şiir" buyurdu.
İblis: " Bana bir kitap ver" dedi.
Hak Teala : "Dövme" buyurdu.
İblis: "Bana bir hadis/söz ver" dedi.
Hak Teala "Yalan" buyurdu.
İblis: "Bana elçiler ver" dedi.
Hak Teâlâ "Kahinler" buyurdu.
İblis :" Bana avlanmak için bir tuzak ver" dedi.
Hak Teala : "Kadınlar" buyurdu
iSRA SURESİ 64 AYETİNDE Hak Teala'nın İblis'e verdiği cevap vardır.İblis'in Adem peygamber zürriyetini kendine bağlayacağı tehdidi üzerine ona denilmiştir ki: "Onlardan gücünün yettiği kimseleri davetinle şaşırt; süvarilerinle ve yayalarınla onları yaygaraya boğ; mallarına ve evlatlarına ortak ol , kendilerine vaadlerde bulun" Şeytan , insanlara, aldatmadan başka bir şey vaad etmez.
Müfessirler ayette geçen süvari,yaya,yaygaraya boğmak kavramlarını çeşitli şekilde tefsir etmişlerdir.İbni Abbasın şöyle dediği nhakledilir: "Hak Teala'nın rızası olmayarak ağzından çıkan her söz, şeytanın sesidir" ."Davet" kavramı için şarkı ve çalgı aletleri olarak tefsir edilmiştir.Süvari ve yaya kavramı için vesvese ve iğva vermek denmiştir "Yaygaraya boğ" kavramı için fiileleri teşvik ve bağırma anlamı verilmiştir.Ayetteki atlılar ve yayalar için cin ve insanlardır denilmiştir.Allah'a isyan için savaşan binekliler iblisin süvarisi, yine Allah'a isyan için koşuşturan yayalar da İblis'in piyadeleridir.
Bu iblisin sözüdür.Bu sözleri cennetten kovulduktan sonra kıyamete kadar kendisine süre verilmesini istemesinden ve müddet verilmesinden sonra söylemiştir.Onu bana niçin üstün kıldın,hidayet ve secdeyle faziletli eyledin?Halbuki ben ondan daha hayırlıyım. Çünkü o çamurdan yaratıldı. Ben ise ateşten yaratıldım.
Hak teala geçmiş kavimleri, onların hallerini ve bela vehelaka uğrama nedenlerini Kur7an da belirtmiştir.Peygamberlerini inkar, onlara eza ve cefa etmeleri.Ümmeti Muhammed, merhamet edilmiş ümmet olmakla toptan helak şeklinde dünyevi bir azap üzerlerinden kaldırılmıştır.Ancak ,öldürülme, deprem ve veba gibi bulaşıcı hastalıkla ölme gibi dünyevi imtihanları mevcuttur.
Resulullah efendimiz sağ iken , insanların içinde bulunurken o insanlara hak ettikleri ceza gönderilmeyeceği Hak Teala'nın sözüdür.Dünyevi kurtuluş vesaadet ile ahiretteki kurtuluş,^Hak Teala'nın ayetleri olan" Cenab-ı Peygambere iman ve onun sünnetlerine tabi olmaktan geçer.Bugün Peygamber sav günlük hayatın içinde yoktur, ancak sünnetleri ihya edilmek suretiyle ona tabi olmak vardır.Peygamber varisleri,kıyamete kadar toplumun içinde mevcuttur.Böyle birisi bulunup ona tabiolmak ,Peygamber sünnetini ihya etmek ,yaşarken tabi olmakla eş değerlidir.Çünkü iinsani kamiller,Hak Teala'nın ayetidir.
Hadis-i şerif: "Kim sünnetimi ihya ederse , beni ihya etmiş olur. Kim beni ihya ederse , beni sevmiş olur.Kim beni severse, cennette benimleberaber olur"
Başka bir hadis-i şerifde: " Kim sünnetimi muhafaza ederse , Allah ona dört haslet ikram eder. İyilerin kalplerinde muhabbet, facirlerin kalplerinde korku, rızıkda bolluk, din de güven"
Bu cenab-ı Hakk'ın levhi mahfuzdaki kararıdır.İsra suresi 58 ayetinde geçer.Kıyamet gününden öncesidir.Ebussuut efendi ayetteki "karye/ülke" kelimesiyle kafir ülkelerin kastedildiğini söylemiştir.
Ayet: "Hiçbir ülke yoktur ki biz, kıyamet gününden önce onu helak edecek, yahut ona şiddetli bir şekilde azap edecek olmayalım...."
Hikmet ehlinden birisi şöyle demiştir:"Hüzün yemekten alıkoyar. Korku günahlara mani olur.Reca /ümit ise insanı ibadetlere dayanıklı kılar Ölümü anmak boş işlerden el çektirir"
İsra suresi 55 ayetinde Hak teala buyurur: "... Gerçekten biz, peygamberlerin kimini kimine üstün kıldık.." buyurmuştur.
bu üstünlük hussunda Ebussud efendinin görüşü şudur: "Yani, biz onları nefsani faziletlerle ve cismani alakalardan uzak olmakla birbirinden üstün kıldık, yoksa mallarının çokluğu yahut takipçilerinin çokluğu ile değil.
Kitap verilme, riisalet, dostluk, konuşma, mirac, rüyet, şefeaat gibi hususlardadır.
Bir kısım sahabeler Hz.Peygamberi bekler iken kendi aralarında konuştular: Birisi, Hz.İbrahim'in Hak Teala tarafından dost edinmesi hayret-i şayandır dedi.Bir diğeri :Allah7ın musa ile konuşmasından daha acayip ne olabilir? dedi.bir diğeri Hz.İsa'nın Allah7ın kelimesi ve ruhu kılınmasından daha ilginci ne olabilir? dediler.Bunları dinleyen Efendimiz SAV şöyle buyurdu:
Sözlerinizi ve şaşırmanızı işittim.İbrahim Allah ın dostudur dediniz ki o öyledir. Musa , Allah'ın sırdaşıdır dediniz ki o öyledir. İsa Allah7ın ruhu ve kelimesidir dediniz ki o da öyledir.
Dikkat edin! Ben Allah'ın habibi/sevgilisiyim, fakat övünmek yok. Ben kıyamet günü hamd sancağını (livaül hamd) taşıyanım fakat övünmek yok. Ben Allah nezdinde öncekilerin ve sonrakilerin en değerlisiyim, fakat övünmek yok. Ben cennet kapısının halkasını ilk çalanım.Allah kapıyı açar, ben muhacirnlerin fakirleriyle birlikte cennete girerim fakat övünme yok.
İnsanı kamilin yaşayışı ile alakalı olarak şöyle denmiştir: " Cenab-ı Hakk'a sıdk, halka insaf, nefse kahır, elinin altında olanlara şefkat, büyüklere hürmet, dostlara nasihat, düşmanları idare, ulemaya tevazu, fakirlere cömertlik, cahillere sükut ile muamele etmek"
Hafız şİRAZİ ŞÖYLE DEMİŞTİR:
"Dünya ve ahiretin emniyet ve sefası şu iki cümlededir:/ Dostlara lütuf ve ihsanda bulun, düşmanları da idare et! "
Ebu Bekir Vasııti der ki: " Devlet üçtür.hayatta iken olan devlet, kişinin Allah7a itaat üzere yaşamasıdır. Ölüm sırasında olan devlet , kişinin "La ilahe illallah"diyerek ruhunu teslim etmesidir.. Kıyamet gününde olan devlet ise kabirden kalkarken kendisine bir müjdecinin gelip onu cennetle müjdelemesidir. Hiuç şüphe yoktur ki Allah'a isyan eden ve dirilmeyi inkar eden kimse ye bir korkutucu gelir ve onu cehennem azabsıyla korkutur.
bu nedenle Allah7a itaat ve ikrar lazımdır.
Tevrat'ta varid olduğuna göre Allah Teala şöyle demiştir: "Ey kulum, benden utanmazmısın? Yolda yürürken sana kardeşinden bir mektup geldiğnde mektubu okumak için yolun keniranı çekilir , onun için oturursun. Mektubu okur , hiçbir şeyi kaçırmamak için harf harf üzerinde düşünürsün. İşte bu da benim kitabım, Onu sana indirdim. O kitaba bak! O kitapta senin için nice sözleri açıkladım enine boyuna düşünesin diye ne kadar tekrar ettim. Sen ise ondan yüz çeviriyorsun. Yoksa ben senin bazı arkadaşlarından daha mı değersizim? Ey kulum! bazı arkadaşların sana oturmaya geliyor da sen onlara bütün her şeyinle şöneliyor, sözlerine bütün kalbinle kulak veriyorsun. Eğer bir kimse konuşsa veya seni onun sözünü dinlemekten alıkoysa ona sus diye imada bulunuyorsun.İşte ben sana yöneliyor ve sana konuşuyorum. Sen ise kalbinle benden yüz çeviriyor, uzaklaşıyorsun. Yoksa sen beni bazı arkadaşlarından daha değersiz mi sayıyorsun?
(İhya da böyle geçer)
Bir kimsenin öldürülmesini meşru kılan üç sebeb vardır.: İman ettikten sonra küfre dönmek, evlendikten sonra zina yapmak ve kasıtlı olarak suçsuz bir kimseyi öldürmek.
" Haklı bir sebeb olmadıkça Allah'ın muhterem kıldığı cana kıymayın"(İsra 33)
İcra suresinin 31 ila 39 ayetin sonuna kadar olan on ayette kınanmış on kötü huyun on iyi huyla değiştirilmesine işaret buyrulmuştur.Kınanan on kötü hasletin:
BİRİNCİSİ, cimrilik
İKİNCİSİ uzun emeldir.
"Geçim endişesi ile çocuklarınızın canına kıymayın" ayetinde bu iki hasletkınınmıştır.Çünkü cimrilik ve uzun emel cahiliye araplarını çocuklarını öldürmeye sevk etmişti.Allah "biz onların da sizin de rızkınızı veririz" buyurarak onlara bu kötü hesletlerin cömertlik ve tevekküle dönüştürmeleri gerektiğini gösterdi.
ÜÇÜNCÜSÜ şehvet olup "zinaya yaklaşmayın" emri ile şehveti nikah altında iffete dönüştürülmesini emretmiştir.
Dördüncüsü, haklı bir sebeb olmaksızın bir insanı öldürmeyin
Beşincisi : Yetim malına rüşdüne erişinceye kadar ,ancak en güzel bir niyetle yaklaşın
Altıncısı : verdiğiniz söze riayet edin
Yedincisi : Ölçtüğünüz vakit tastamam ölçün ve doğru terazi ile tartın
Sekizincisi : Bilmediğiniz şeyin arkasına düşmeyin
Dokuzuncusu Yeryüzünde böbürlenerek yürümeyin
Enes ra dan rivayet edilen bir kutsi hadiste buyurulmuştur:
"Benim mümin kullarımdan öyle kimseler vardır ki onun imanına ancak zenginlik uuygundur.Şayet onu fakirleştirsem fakirlik onun imanını bozar.Benim öyle mümin kullarım vardır ki imanına ancak fakirlik uygundur.Şayet onu zenginleştirsem zenginlik onun imanını bozar.Benim öyle mümin kullarım vardır ki imanını ancak sıhhat düzgün tutar.Ona hastalık verdiğimde bu durum onun imanını bozar.Yine benim öyle mümin kullarım vardır ki imanını ancak hastalık düzgün tutar.Onu iyileştirsem imanını bozar.Ben kullarımın işlerini onların kalblerindekini bilerek düzenlerim.Şüphesiz ki Ben en iyi bilenim ve herşeyden haberdar olanım"
Allah zenginde kılar f akir de.Bazen bolca verir, bazen de kısar.Şayet Allah insanların tamamını zengin yapsa idi azgınlaşır, yoldan çıkarlardı.Bütün insanları fakir ve muhtaç kılsa idi o zaman da Allah7ı unutur ve helak olurlardı.
Bir hadis-i şerifde buyrulmuştur:"Beş şeyden önce amellerde acele ediniz.Azdıran zenginlikten , unutturan fakirlikten, aklı götüren yaşlılıktan, ifsad eden hastalıktan ve ani ölümden"
Üveys Karani hazretleri her sabah ve akşam evinde olan fazla yiyecek ve giyecekleri sadaka olarak verir ve şeyle dua ederdi:" Allah"ım! Açlıktan bir kimse ölürse beni onun yüzünden muaheze etme, kınama.Çıplak olarak bir kimse ölürse ondan dolayı beni kınama!"
Bir kimse Resulullah7a gelip babasını ve kendi malını aldığını şiikayet etti.Hz.Peygamber sav o kimseyi çağırdı.Bir de gördü ki asasına dayanarak yürüyen yaşlı bir ihtiyar.Hz.Peygamber yaşlı adama niçin oğlunun malını aldığını sordu. O da: "O zayıfken ben güçlü,kuvvetliydim.O fakirken ben zengindim.Ben o zaman malımdan hiçbir şeyi ondan esirgemiyordum.Bu gün ise ben güüçsüzüm o güçlü,ben fakirim o zengin,malını benden esirgiyor cimrilik yapıyor. dedi.Bunun üzerine Hz.Peygamber ağladıve "Bunu taş toprak duysa ağlardı" dedi. Sonra çocuğa dönüp Sen ve malın babana aidsiniz" BUYURDU.
Ayet gayet açıktır.Bir ülkeyi helak etmek istediğimizde , o ülkenin zenginlik sebebiyle şımarmış elabaşlarına (iyilikleri) emrederiz; buna rağmen onlar kötülük işlerler.Böylece o ülke , helaka müstahak olur; bizde orayı darmadağınık ederiz"(İSRA 16)
iSRA SURESİ 14 AYET: "Kitabını oku! , bugün nefsin sana hesapçı olarak yeter(denilir)"
bir baba oğluna : " Bugün insanlara ne söylersen , onlardan ne işitirsen ve ne iş yaparsan bana söyle.Yapıp ettiklerini ve bana yapamadıklarını arz et" Oğlu akşam namazına kadar bir günde bütün ettiklerini babasına arz etti.Ertesi gün baba oğluna yine o gün ettiklerini sordu. Oğlu: " Babacığım , başka zahmetli ve meşakkatli işleri emret, razıyım.Yeter ki her gün bana ne yapıp ettiğimi sormaktan vazgeç.Ben buna güç yetiremiyorum" dedi, Babası : " Ben seni bu işe mecbur ettim ki uyanasın, akıllı olasın ve hesap yerinden gafil olmayasın. Mademki bir günlük hesabı bile babana vermeye gücün yok. ömrünün tamamının hesabını HakTeala'ya nasıl vereceksin?"
Araplar aceleye "bütün nedametlerin" anasıdır derler. İisra suresi 11 ayet: " İinsan hayrı istediği kadar şerri de ister. İnsan pek acelecidir" buyrulmuştur. İnsan öfkelendiği vaki tşer ve lanetle kendisinin, ailesinin ,hizmetçilerinin ve malının helak olması için Allah7a dua eder.
Şayet hayırla edilen duanın kabul edildiği gibi , lanetle edilen dua kabul edilse idi helak olurdu.,İnsan aklına gelenin peşine düşer sonucu düşünmez.
Hz.Adem , çocuklarına demiştir ki: " Yapmak istediğiniz her iş içi nbir zaman durun.Şüphesiz ben bir an durup düşünse idim , başıma gelenler gelmez idi".
Köpek önüne atılan şeyi burnu ile koklar.İnsan aklı ile koklamalıdır.
Efendimiz SAV buyurmuştur:"Semaya çıkarıldığım gece cennetin kapısında şöyle yazılmış gördüm:"Sadaka on katı ile mükafatlandırılır.Karz(borç vermek) onsekiz katı ile mukabele görür." Cebrail'e " Borç vermek , neden sadakadan efdaldir? " dedim."Çünkü dilenen kimse, yanında bir şey olduğu halde de ister.Borç isteyen sadece ihtiyacından dolayı ister" dedi.
"Vavlardan sakının" denilmiştir.Yani ilk harfi vav olan velayet(velilik), vezaret (vezirlik) vasıyyet,vekalet ve vedia(emanet) kelimelerinin delalet ettiği yükümlülüklerden sakının
Efendimiz SAV in doğumu, peygamber oluşu, miracı, hicret için Mekke'den çıkışı,Medine ye girişi ,ve irtihal günü Pazartesi günüdür.Bunun sırrı şu olabilir: Pazartesi günü feyyaziyetin kaynağı olan , varlık mertebelerinden ikinci taayüne işaret eder.
Şeyh Semerkandi ks.tefsirinde der ki:Nahl suresi 125 ayetinde :"(Raüsulüm) Sen, Rabbinin yoluna hikmet ve güzel öğütle çağır ve onlarla en güzel şekilde mücadele et! Rabbin, kendi yolundan sapanları en iyi bilendir ve O , hidayete erenleri de çok iyi bilir. "Bu ayette Hakk'a davet edilen kişilerin üç gurup olduğuna delil vardır.Çünkü hikmetle Allah7a davet edilen kişiler , havas ehlidir. Öğütle davet edilenler , avamdır. Mücadele ve münakaşa ile davet edilenler,cidal ehlidir.Onlar akıl ve zeka ile diğer insanlardan ayrılmış olsalar da inat, taassub,ısrar ve hakkı anlamaktan kendilerini alıkoyan helak eden sapık birini taklit etmek gibi kötü sıfatlarla kirlenmiş nakıs kimselerdir. Çünkünakıs akıllılık , insan için eblehlikten daha şerlidir. Cennet ehlinin çoğunun iyi niyetli saf kimselerden olduğunu işitmedin mi? Şu halde bu davet usullerinden her birini kendisine uygun olan kimselerde kullanmak gerekir.Çünkü avam hikmetle davet edilse hiç fayda vermez.Çünkü anmayışlarının kötülüğünden ve kavrayışlarının olmamasından ötürü onu anlamazlar.
Anlayışı eğri olanların önünde hikmetten nükte söylemek
Cevherlerden bir nicesini eşeğin önüne dökmekten ibarettir.
Hikmet ehli de mücadele ile davet edilse onlar bundan, koca adamın kendisine bebekmiş gibi süt verilmesinden nefret ettiği gibi nefret ederler.
Nasihat etmek tenhada olmalıdır.Toplum içinde bir adama nasihat etmek azarlamakla eş değerlidir.
Bir adam Şeyh Ebu Muhammed Abdüsselam b.Meşiş ks. ageldi ve dedi ki :"Efendim ! Beni bir takım vazife ve evrad ile görevlendir." Şeyh buna kızdı ve dedi ki:
"-Ben bir peygamber miyim ki vecibeler koyayım.Kişinin yapmakla mükellef olduğu farzlar malum, günahlarda meşhurdur.Farzları muhafaza ve günahları terk et.Kalbini, dünyayı istemekten koru.Bunlardan öte sana taksim olunana kanaat et. Razı olduğun bir şeykarşına çıkarsa Allah7a şükret.İstemediğin bir şey karşına çıkarsa ona da sabret."
Efendimiz SAV buyurmuştur: "Bir adam iflastan dolayı şaşkına döner.Allah: "Ey kulum! Falan kişiyi veya falanca arifi tanırmısın?" buyurur. O da"Evet" der. Bunun üzerine Allah "Git, seni ona havale ettim" buyurur.
Şeyh Bahauddin den nakledilir.Beyazid Bestami hazretlerinin hizmetcisi Mağribli idi.Onun yanında münker ve nekir meleklerinin sualinden bir bahis geçti .Mağribli: "Vallahi! onhlar sorunca ben söylerim" dedi. Orada hazır bulunanlar ona"Bunu kim bilecik?" dediler .O da " Ben ölünce kabrimin başına oturun ve beni dinleyin" diye karşılık verdi.Mağribli vefat edince kabrinin başına gelip oturdular.Meleklerin sorgusunu ve onun cevabını işittiler.O, münker ve nekir'e : "Ebu Yezid'in kürkü boynumda olduğu halde bana soru mu soruyorsunuz?" diy cevap veriyordu. Orada duran insanlar bunu duyunca kalktılar ve gittiler.
AVAM'ın tevbesi günahlarda
HAVASS'ın tevbesi zelle ve gafletlerden,
BÜYÜKLERİN tevbesi iyilikleri görmek ve taatlara iltifat ederek gözünde büyütmektendir, yoksa onları terk etmekten değildir.Kul kötülükten dönüp amelini düzeltirse, Allah da onun durumunu düzeltir.Amellerin en efdali , nefs ve hevaya muhalefet ve La ilahe illallah zikridir.
Nahl suresinde 112 ayetinde "Allah (ibret için) bir ülkeyi örnek verdi..." diye başlar bu ülke Yenbu ile Mısır arasında bulunan Eyle isimli şehirdir.Bu ülkenin huzurlu güvenli ve nimetlerinin bolluğu zikredilir.Bu kadar nimete karşı bu memleket halkının ekmek ile temizlik yaptığı belirtilmiştir.Nimete karşı yapılan bu nankörlük üzerine Hak teala oraya kıtlık ve korku verdi. O kadar ki kendi çıkardıkları pisliklerini yediler
Peygamberler,Veliler,Salih kimseler Hak Teala'nın ayetleridir.Bunları yalanlamak,Hakk'ı inkardır.Bunlara zulmetmek,Hakk'a isyandır.Bunlar,avamı nas insanlar için Hak Teala'nın nimetleridir.Çünkü Hakteala'yı bunlar bize anlatmaktadır.Bu nedenle bu nimetlere karşı nankörlük etmek o toplumu açlık ve korku sıkıntısına müptela ettirir.
Ömer b.Farıdk.s Allah dostlarından birinin cenazesinde bulunmuştu.O der ki: Cenaze namazı kıldığımızda gök yeşil kuşlarla doldu.Sonra büyük bir kuş geldi , onu yuttu sonra da uçtu.Bu olaya hayret ettim.Gökden inip namazda hazır bulunan bir adam bana şöyle dedi.'Hayret etme .Çünkü şehitlerin ruhları cennetteotlayan yeşil kuşların kursaklarındadır. İşte onlar kılıç şehitleridir.
Muhabbet şehitlerine gelince onlarında cesetleri ruhları haline gelmiştir.Çünkü latif ruhların eserleri cesetlere sirayet eder.Böylece cesetlerde letafet meydana gelir. Bundan dolayı kamil kimselerin cesetleri çürümez.
Efendimiz SAV buyurmuştur: "En efdal cihad , zalim sultan karşısında hpak sözü söylemektir" Bunun en efdal cihad sayılmasının sebebi şudur: Düşmanla savaşan kişi korku ve ümit arasında gider gelir, galib gelip gelmeyeceğini bilemez.Sulta ve güç sahibinin elinde ise mağlub durumdadır.Dolayısıyla onn karşısında hakkı söyleyip ona iyiliği emredince kendisini helaka maruz bırakmıştır.İşte bu durumda canından olma korkusunun daha üstün olması sebebiyle en efdal cihad olmuştur.
Allah Teala tayyib/temizdir.Kur'an kalblerin hastalığının kendisiyle tedavi edildiği bir devadır."O, gönüldekiler için şifadır"(Yunus 57). Kalbleri hasta olan kişiler onunla deva bulur.Nasılki tabib,hastanın durumuna göre ilaçlar terkip edip tedavi ederse Allah Teala'da bir ayeti nesh edip yeni bir ayet indirmekle kullarının kalblerindeki marazları tedavi eder.
Nahl suresi 100 ncü ayet:Onun hakimiyeti, ancak onu dost edinenlere ve Allah'a ortak koşanlaradır" hükmünü belirtir.Şeytanın tasallutu ve galebesi ancak kendisine icabete davetledir; yoksa icbar ve zorlama ile tasallutu söz konusu değildir.bu nedenle İbrahim suresi 22 ayetinde: "Benim sizi zorlayacak bir gücüm yoktu. Sadece sizi (küfür ve isyana) davet ettim. Siz de benim davetime koştunuz" buyrulmaktadır.
Nahl suresi 99 ayetinde açıkca:"Gerçek şu ki,:İman edip de yalnız Rablerine tevekkül edenler üzerinde onun(şeytanın) bir hakimiyeti yoktur"buyrulmuştur.
Salih amel, heva ve riya karışmayan , yalnızca Allah'ın rızası gözetilen her çeşit ameldir. Heva ve riya arasında şu fark vardır:Heva nefisle, riiya insanla ilgilidir.
Mescidlerde ve tekkelerde çok dolaştım/ Çok şeyh ve müridin ayağını öptüm.
Ne bir saat kendi varlığımdan kurtuldum/ Ne de bir kimseyi kendi enaniyetinden kurtulmuş gördüm.
