KİM NEYDEN DOLAYI TEVBE ETMELİDİR

 AVAM'ın tevbesi günahlarda

HAVASS'ın tevbesi zelle ve gafletlerden,

BÜYÜKLERİN  tevbesi iyilikleri görmek ve taatlara iltifat ederek gözünde büyütmektendir, yoksa onları terk etmekten değildir.Kul kötülükten dönüp amelini düzeltirse, Allah da onun durumunu düzeltir.Amellerin en efdali , nefs ve hevaya muhalefet ve La ilahe illallah zikridir.

TEVBESİ OLMAYAN BÜYÜK GÜNAHLAR

İbni Abbas'ın şöyle dediği  rivayet olunur."Altı tane helak edici günah vardır ki bunların tevbesi yoktur.Yetim malı yemek, namuslu bir kadına zina suçu atmak, düşmanla çarpışırken firar etmek, sihir, Allah'a şirk koşmak ve peygamberlerden birini öldürmek.

TASAVVUFUN ÇEŞİTLİ DURAKLARI

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR-TEVBE

Allah ile insan arasındaki hicabların kalkmasına vesile olan ilk makam TEVBEDir.Tevbe irade ile alakalıdır.Bir şeye niyetlenmek diğerlerinden vazgeçmektir.İnsan bir tercih yapar ve akabinde diğer alternatiflerden vazgeçilir.Mesela Ankaraya gitmek için bilet alan kişi , bunu sözlü olarak ifade etmesede geriye kalan tüm şehirlere gitmeypeceğini göstermiş olur.

Birinci makam TEVBEdir.Ruh yolculuğu için ruhun yücelmesine mani olan ağırlıkları atmaktır.Balonun uçmasını içindeki kum torbaları engellerBu torbalar atıldıkça balon yavaş yavaş yükselmeye başlar.İşte ruhun yücelmesi için bazı ağırlıkların atılması gerekir.Riya , kibir vb ağırlıklar kırk yaşından sonra daha kolay atılır.Tasavvuf çocuk işi değildir.Aceleye gelmez.Çünkü fiziki ve ya düşünceye dair doğumların hepsi belli bir süre ister 

 

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR-tevacüd-vecd-vücud

 

Tevacüd, şehadet aleminde olan , varlığı zevk edinememiş kişinin varlığı zevk etmek için gerek duyduğu namaz, oruç gibi bazı dini pratiklerdir.Nefsi emmare, gözü yaşarmayan , kaba bir nefistir.Bunun için sema, musiki,zikir, sohbet gibi kalbi inceltici pratikler yapılır.Bunlar tevacüd egzersizleridir.

Tevacü d neticesinde vecd elde edilirVecd haline eren nrefis, kendi orjini ile ilgili bahis olduğunda ürperir.Tevacüdler ile yumuşayan nefs rahatlar, hafifler.Din insanın tabiatında mevcuttur, insanın tabiatına yapışıktır.Tevacüdelrle elde edilen mutluluk, geçici bir mutluluk değildir.Vecd, Allah7ın nihayetsiz tecellilerini müşahede eden bir kimsenin içinin ferahlaması ve o halin veridği zevkle kendinden geçmesidir.Tevacüd başlangıç , vücud ise sondur.Tevacüd deniz kenarına gitmek, vecd denize girmek, vücud ise denizde boğulmaktır

İbni Arabi hazretleri diyor ki; “Varlık alemi bir okuldur, mekteptir.Bu mektepte öğrencilere ders veren resullerdir, velilerdir.” Bu kimselere öğrenci olanmar , ben günahkarım, demeyi bilmelidir.Biz günahkar kullara , öğretilecek çok şey vardır

Birincisinde KARIŞIKLIKLARI ÖNLEMEK İÇİN LAFIZLAR VE MANASI KONUSUNDA DERS VERİLİR.

İKİNCİSİNDE  bazı bulaşıklıklardan temizlenme , akılların cilalanması gerçekleşir.Örneğin beldeki kaymış bir kemin yerine doktor başka bir kemik vermez, kaymız kemiği düzeltir.

ÜÇÜNCÜ DERSTE ruh ve manadan kopuk olarak ela alınan şeylerin varoluş sebebleri öğretilir.

DÖRDÜNCE DERSTE marifete giden yolda yapılması gereken şeyler öğretilir.

Bu mektepte beşinci bir ders yoktur. Laf çoğaldıkça ifsad olur sözü İbni Arabiye aittir.Tek söylenecek şey “La mevcude illallah”dır.

 

 

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR –Murakabe ve muhasebe

Cüneyd Bağdadi, murakabeyi fare deliği önünde bekleyen bir kediden öğrendiğini söyler.Murakabe , sabır  ve cehd gerektirirSıdk, hakikat yolcusunun giymesi gereken en önemli elbiselerdendir; hiçbir kimseyi ve kendisini aldatmamasıdır.Bakmak gözetmek demektir murakabeArifler hem bedenlerini hem de hayal alemlerini vahdete konsatre ederler.Modern çağın en büyük tahirabtlarından biri kontrsantreyi ortadan kaldırmasıdır.İnsan çevreden fazlaca tesir almaktadır.Televizyondan, medyadan olduğu gibi.Kişinin önem ve ehemmiyet veridği konular vardır.Bf tesirler sebebiyle mühimler ehemme, ehemler mühimme dönüşür ve bir kargaşa oluşur.İnsan önüne konulan objeye kansantre olunca diğerini unutur.Rabıtanın özü de budur.Bir şeye ısrarla gözünüzü dikerseniz onu elde edersiniz.Maneviyatta da böyledir.sabır, sebat, cehd gibi bazı yardımcı vasıflar gerekliedir. Konsantreyi bozmamak gerekir.

 

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR/ İHLAS

Riyanın zıttı ihlastır.Yatay boyutta “Namaz kılıyor, desinler” diye namaz kılanabilir.Ama bu dikey boyutta söz konusu olamaz.İhlasa devamla melamet neşesi zuhur eder; yani gözlerini tamamen Hakk7a çevirmiş kişiler halka önem vermezler.Melamet ehli sadece Hakk7a itibar eder.Onda övgüler karşısında hoşlanma söz konusu olmaz.

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR/SABIR

 

Sabır iihlasla irtibatlıdır.Elem ve belalardan şikayeti kesmektir.”Lütfunda hoş kahrın da “ diyebilmektir.İibadetlerde de sabır vardır, haksızlıklar karşısında da sabır vardırDinin yarısı sabırdır.

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR/ZEVK

Zevk manevi haz manasınadır.Zevk , tasavvufda aşk şarabından mest olup kendinden geçmektir

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR /AŞK

 

Aşk, sarmaşık manasına gelen “ışk” kelimesinden alınmıştır.Sarmaşık girdiği yeri nasıl kaplarsa, aşk da girdiği kalbi hatta insanın vücudunu öyle sarar.Aşk insanı Hakk7a götüren en etkili vasıtadır.

 

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR /SIDK

 Sıdk kişinin kendi iç barışıklığını sağlarSıdk, kişinin dış dünyası ile imajiinasyon dünyasının barışık olmasıdır.bu barışıklığı sağlayan kişi muhbir-i sadıktır.Bu kişinin verdiği haberlerin hepsi doğrudur.

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR /FAKR

Fakr, Gani olan Allah karşısındaki fakirliğimizdir.Her şeyin Allah’a ait olduğunu kavrayabilmek , anlayabilmektir.

 

TASAVVUFİ HAYATTAKİ ÇEŞİTLİ DURAKLAR /KABZ VE BAST

 

Kabz; kapanma ,sıkışma, toplanma..BAST ,açılmave yayılma demektir.Tasavvuf talip olma ile başlar .Yolun orta halleri ve ileri halleri vardır; sonu yokturOrta hallerden biri de kabz ve basttır.Bunlar birbirinin peşisıra gelir.Alemde Hakk7ın tecellisi bazen kabz, bazen bast suretiyle olur.Buna mevcler yani dalgalanmalar denir.Yolcunun gah içinde ferah olması, gah kendini kötü hissetmesi , kendisiyle kavga etmesine yol açar.Bu gidiş ve gelişxler insanı sarhoş eder.Hakk7ın yeryüzündeki tecellisi Hz.muhammed SAV dir.Bitkilerin ve hayvanların peygamberi kendi cinsindendir.Allah Teala, Resulullah ve velilerin ağzıyla konuşur.

 

TEVBE

 Tevbe sadece Muhammed ümmetine verilen bir nimettir ve dört mertebeye ayrılır:

1. TEVBE:Nefsi emmare sahibine ve avama hastır..Onların tevbesi; haramları terkedip ,farzları yapmak, kaçırdıkları ibadetleri kaza etmek, üzerindeki borçları ödeyip  haksızlık ettikleri kimselerden helallik dilemek, işlediği günahlar pişman olup bir daha yapmamaya azmetmektir.

2.İİNABE .Nefsi levvamenin tevbesidir.Bu mertebede evliyadan seçkin müminlerin mertebesidir.Dünya ve lezzetlerinden yüz çevirerek Allah7a yönelmekttir.,Ahlakı güzelleştirmek heva ve hevesine muhalefet ederek nefsini temizlemek için mücahede ve mücadeleye devam etmek tir.Nefs inabe ile süslenince kalb makamına girer ve o sıfatı alır.

3.EVBE. Nefsi mülhimenin tevbesidir.Evliyanın seçkinlerinin derecesidir.Evbe, Allah7a ulaşxmka şevkinin belirtilerindendir.Nefs evbe ile süslenince ruh makamına girer.Evbe sahibi aşıkların belirtileri şunlardır: Halkla ihtilatı kesip uzlete dalarlar, dostlarla irtibatı bırakıp halveteçekilirler.Halktan ayrılıp Hakk'la ünsiyet kurarlar, iki alemden de irtibatı kesmeyeçalışarak Allah için nefisleriyle amansız bir mücadeleye koyulurlar.

4.NEFSİ MUTMAİNNEYE AİT TEVBE. Peygamberlerin ve evliyanın seçkinlerinin makamıdır.Allah Teala, inayeti ile bunları benlik çukurundan rububiyetin zirvesine çıkarır.Bunlar, Allah'a itaat ederler ve O'na kavuşumaya iştiyak duyarlar.Rablerine giden yolda ikiliği kaldırıp devamlı müşahedeye erebilmek, O'nunla beraber olabilmek için nefislerini zelil kılmaya razıdırlar.Onlar razı olunan bir yol üzredir.Çünkü Allah onlara "Ey itminana ermiş ruh! Razı olduğun ve razı olunduğun halde Rabbine dön"(Fecr 89/27-28) buyurmaktadır.

EVLİYADAN SADIR OLAN ZIT SÖZLER

 Sırrı Sekati hazretleri  tevbeyi tarif ederken "GÜNAHINI UNUTMANDIR" diye tarif ederken Cüneydi Bağdadi hazretleri "GÜNAHINI UNUTMAMANDIR" demiştir.Birbirine zıt gibi görünen tarifler, ayrı ayrı değerlendirildiğinde her ikiside gerçeğe uygundur.Çünkü birinci tarifte havas, ikinci tarifte ise avam kastedilmiştir.Havas daima zikirde bulundukları için , kalplerinde masivayı barındırmazlar, günah da bir masivadır.

TEVBE

 Tevbe, tasavvufi vahdet hayatının kapısıdır.Ruhun selameti için günahın zararlı olduğunu idrakten doğar.Zira günah mümini gayesinden , yani Allah'ından ayırır.Allah'la insban arasındaki hicapların kalkmasına vesile olan ilk makam tevbedir.

Tevbe ruhi bir hadisedir.Kulun kusurunu Hakk'a götürmesi, günahlarını itirafla , pişmanlığını beyan edip ,O'na sığınmasıdır.Zira bu dergah-Hz.Mevlana'nın belirtttiği gibi - ümitsizlik dergahı değildir, geçmiş günahlardan pişmanlık duyup , Allah'a sığınmak isteyen her kimse, mutlaka huzura kavuşur.Efendimiz buyurmuştur:"Günahından tevbe eden, hiç günah işlememiş gibidir".

Tevberücu manasına gelir.yani Mü'min , kötü huylardan, İslamın ruhuna zıt davranışlardan sıyrılmasına, samimiyetle güzel huşlarına rücu etmesine tevbe denilmiştir.

TEVBE

 Tevbe, tasavvufi vahdet hayatının kapısıdır.Ruhun selameti  için günahın zararlı olduğunu  idrakten doğar. Zira  Günah mümini gayesinden , yani Allah'ından ayırır.Allah'la insan  arasındaki hicapların kalkmasına vesile olan ilk makam tevbedir.Tevbe ruhi bir hadisedir.Kulun kusurunu Hakk7a götürmesi , günahlarını itirafla , pişmanlığını beyan edip , O'na sığınmasıdır.

Ehli sünnet alimleri tevbenin şartlarının üç olduğunu kabul eder.

Birincisi geçmiş günahlarndan dolayı pişmanlık duymak

İkincisi Hal-i hazırdakini terk etmek

Üçüncüsü Gelecekte bir daha yapmamaya karar vermek..Bazı alimlerde tevbenin bu şartlarına beş şart ilave ederek şartlarını sekize çıkartmışlardır .İnsanların haklarını korumak/ onlara reva görülen haksızlığı önlemek/ geçmiş farzlarını kaza etmek / nefisle mücadeleye devam ederek ,haram olan şeylerden kaçınmak, yiyecek ve içeceği helal yoldan temin etmek, kalbi uzum emelden, haset ve hileden temizlemek.

İnsanların bulundukları derecelere göre tevbe üç kısma ayrılır:1- Avamın tevbesi , günahlardan tevbe etmek 2- Havassın tevbesi , gaflet içinde geçen zamandan tevbe 3- Elhassul- havasın tevbesi , hasenatı bir an terkten dolayı yapılan tevbe.

Ebu Ali Dekkak tevbeyi , TEVBE,İNABE,EVBE diye üçe ayırır.Allah korkusu ile yapılana TEVBE, sevap arzusundan doğana İNABE, sırf Hakk7ın hoşnutluğunu kazanmak isteğine bağlı olana ta EVBE  ismi vermiştir.

TEVBENİN İÇERDİĞİ MANALAR

 Hz.Ali efendimiz buyurur:"Tevbe altı manayı içine alır ki, geçmiş günühlara pişmanlıktır.Kaçırdığı farzları iade etmektir.Haksızlığa uğramışlara hakkını geri vermektir.Nefsine taatı gerekli kılmak ve ona taat acısını tattırmaktır ve her gülmesine karşı ağlamaktır.

SÖVMEMEK GEREKENLER

 DÜNYAYA SÖVMEMEK GEREK Dünya Allah'ındır

HAVA'YA SÖVMEMEK GEREKİR. Hava nefhai ilahidir.

ŞEYTAN'a sövmemek gerekir.Şeytan şerrinden Allah'a sığınınız o kadar.

ÖLÜLERE sövmeyiniz; Ölüler menzillerine vasıl olmuşlardır

SULTANLARA sövmeyiniz. Sultanlar Zılulah'dır.

Bunlar sövmek, ruhani alemde yürümeğe mani en büyük amildir.İbadet ve taatın bir kıymeti kalmaz.Söğenlere Hak Teala tevbe etsin diye mühlet verir fakat ihmal etmez.Tevbe laf ile olmaz hareket ile olur.Bir şeye tevbe edenin tevbesi dokuz ayda affedilir

Bazı hal ve fiiller vardır ki tevbe beyhudedir.Bunların tevbesi ancak tevbe ettikten sonra katledilirlerse kurtulurlar.Hak Teala yine bir kula şefkat gösteriyor demektir.Kanının akması lazımdır.Tüm yaratıkların vücudları Hak Teala'yı zikrettiği için hak Teala onların rızkını verir.Kafirin vücudu Hakk'ı zikretmektedir,kişi reddetse bile.

TEVBEYE DAVET EDENLERİN TEVBESİ

 Büyük bir zat,Gavs hazretlerinden bahsederken "Siz bilirmisiniz , Gavs hazretleri neden büyük bir zat oldu?".Cemaat sessiz kalınca hazret devam eder:"Gavs hazretleri tevbe telkin ettiğinde , kendisi de tevbe edenle birlikte kendi günahları için Allah'a tevbe ederdi.Ey cemaat ! Bakınız İslam'da tevbe vardır.Kul, veli de olsa kusursuz olmaz.Yalnız tevbe kalben olmalıdır.; gafletle yapılan tevbe sahibine fayda vermez.Bir kimse halis bir şekilde tevbe etse , Cenab-ı Hakk o kimsenin geçmiş günahlarını siler,hatta yerine sevap dahi yazılır.Ey cemaat siz küçük günahlarınızı hafife almayın.Çünkü küçük günahlar büyük günahlara sebeb olmaktadır.Her türlü günah , nefisten ve kibirden çıkar.İnsan, ne zaman fakrını ve acizliğini idrak ederse , o zaman nefsin kibir ve azameti kalmaz..İşte o durumda kişi, kamil bir mümin sıfatıyla hayatını devam ettirir.

EKMEK EKMEK DEMEKLE

 Aç bir insanın ekmek ekmek demesi ile karnı doymaz.Keza "Tevbe, tevbe" demekle de istiğfar etmiş olunmaz.İstiğfar , ben bu hatayı yaptım, bir daha yapmayacağım demektir.Gerçek istiğfar kurşundan korunmak için başına miğfer takmamaya benzer.

ŞEYTANIN ÜMİTSİZLİK MİKROBUNU AŞILAMASI

 Günah işlemiş olanlar, halen günah işlemeye devam edenlere şeytan tevbe kapısına gelmemeleri için onlara ümitsizlik aşılar. İnsana telkin eder ki artık sen iflah olmazsın.Geri dönüş yok.".Halbuki günah işlemiş olanlar ile halen günah işlemekte olanlara temizlenme yolları yaratılmıştır.Bunlar
1-Nasuh-samimi içten bir tövbe."Ey iman edenler! Nasuh bir tövbe ile Allah'a dönün.Umulur ki Rabbiniz sizin kötülüklerinizi örter. Hz.Peygamberi ve onunla birlikte iman edenleri utandırmayacağı günde sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar"(Tahrim 8)
2-Büyük günahlardan uzaklaşmak."Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçarsanız, sizin küçük günahlarınızı örteriz ve sizi şerefli bir yere sokarız"(Hadisi şerif Müslüm,Tirmizi).Efendimiz buyurmuştur:"Büyük günahlardan kaçınılması halinde beş vakit namaz,iki Cuma ve Ramazan arası(işlenecek küçük günahlara) kefarettir.
3-Günahların hemen arkasından iyilik yapmak."Gündüzün iki tarafında, gecenin de ilk saatlarinde namaz kıl.Çünkü iyilikler kötülükleri(günahları) giderir.Bu öğüt almak isteyenlere bir hatırlatmadır."(Hud 114).Bu ayet bir kadını öptüğünü Resulullah'a pişmanlık içinde  söyleyen bir sahabe için için inmiştir)

TEVBE İSTİĞFAR EDERİM DUYGUSUNA GÜVENME

 Hak teala tevbe kapısını ölüm gelinceye kadar açık bırakmıştır.Ancak bu kapıya ulaşmak o kadar kolay değildir.İnsanoğlu kendi nefsine kusur bulmaz.Hep karşı tarafı suçlar.bu nedenle pişman olup af talep edebilmek her kişiye müyesser olmaz. Tevbe zevki her sarhoşun mezesi olmaz.Yapılan işlerin çirkinliği ,küfür ve inkarın şomluğu, onun gönlüne tevbe gelmesine mani olur, tövbe yolunu bağlar.Her gönüle, secde için izin yok.Her ücretlinin ücreti rahmet değildir.İnsan "Tevbe eder Allah'a sığınırım" diye suç işlememeli, günaha girmemelidir.
"Tevbe eder günahım nasılsa affedilir" düşüncesi iblisin vehmidir.

TEVBE MESELESİ

Bir meseleyi daha öğrenmek istiyorum. Mağfiret, hocaların anladığı gibi midir? Yani ben bütün ömrümce her fenalığı yapayım; ömrümün son günlerinde iki rikât namaz kılarak püf! doğru cennete gideyim.Bir de bunun aksi var: Ölünceye kadar vaktimi ibâdetle geçireyim de, Şeytan son nefeste îmânımı çalsın, böyle şey olur mu? BU SUALİ iSMAİL EMRE HAZRETLERİ ŞÖYLE CEVAPLAMIŞTIR: Böyle şeylerin aslı yok. Allah lûtfu da azâbı da vicdânımıza koymuş. Biz kendimizi affedersek Allah da eder. Yeter ki biz günâhkâr olduğumuzu bilerek bir daha günâh işlememeğe karar verelim. Allah’ın affı bundan sonradır. Hocalar, şeyhler “tövbe et!” diyorlar ama sözle kurukuruya tövbe olur mu? “Tövbe!” der demez günâhlar gider mi? Günâhlarımız aklımıza yazılı, vicdânımıza kazılıdır. Ben yaptığım fenalığı unutabilir miyim? Bize fenalık yaparlarsa, biz unutabiliyor muyuz? Amma bazı vicdânlar var ki simsiyahtır. Günâh, fenalık mürekkebinin lekesi o vicdânların siyah kâğıdı üzerinde görülmez; yani onlar yaptıkları fenalığın vicdân azâbını duymazlar. Beyaz giyinmiş bir insanın üstünde ise en ufak bir leke bile görülür. Vicdânı olmayan insanlar, idam mahkûmlarını asan cellâtlara benziyorlar. Hâkim verdiği idam hükmünü cellâda infaz ettirir. Biz böyle olmayalım, Allah’ın “Kahhâr” sıfatına mazhar olmayalım. Hocaların, şeyhlerin yanlış anlayışları ve yanlış tefsîrleri birçok insanları mânen ve fikren asmıştır. “Günâh işleyince tövbe et!” diyorlar. Bu türlü tövbe, günâh işlemek için mükemmel bir vesîledir.

KÖTÜ HUYLAR İKİ ÇEŞİTTİR

Kötü huy iki nevidir. Birisi asli diğeri arizi(geçici) dir. Asli olan kötü huya irşad ve nasihat tesir etmez. İrşad ve nasihatı duydukça inkarı artar. Asli olan kötü huyun menşei şekaveti ezeliyyedir. Arızi olan kötü huyların menşei ise fena bir muhitin ve arkadaşın tesiri ve bulaşıklığıdır. Ehli saadetten olan kimseye arız olan kötü huy nasihat ile irşad ile zail olur ve bu kötülüğün sahibi kusurunu ikrar eder ve fenalıktan tevbe eder. Hz.Adem (a.s)'ın zellesi ve hatası ariyet(geçici) idi. Hatanın vukuu akabinde tevbe etti. Şekaveti ezeli olanda tevbeye yol olmaz...

TEVBENİN ÜÇ ÇEŞİDİ:

Kuşeyri,hocası  Ebu Ali Dekak'dan rivayetle tevbenin üç çeşit olduğunu söyler:Bunlar tevbe, inabe ve evbe'dir.
Tevbe: Ceza korkusundan dolayı yapılan tevbeye denir
İnabe:Sevap tamahı ile yapılan tevbeye denir
Evbe: Sevap arzusu ve ceza korkusu olmaksızın , sırf emre riayet ederek yapılan tevbeye denir.
Bunların birincisi halkın,ikincisi veli ve mukerrebunun,üçüncüsü ise nebi ve resullerin tevbesi olduğunu ilave eder.
tEVBE BÜTÜN İBADET VE TAATLARDAN EVVEL GEREKİR.Enbiya suresi 98 ayetinde "Tevbe edenler, ibadet edenler.."denilerek tevbe en önce zikredilmiştir

TEVBE ÜÇ KISIMDIR

Ebud Dekkak demiştir ki:Tevbe üç kısımdır;Tevbe ,inabe,Evbe.Cezalandırılma korkusu ile tevbe edene "tevbe sahibi" denir."Sevab umudu ile tevbe edene" İnabe sahibi denir.Ceza korkusu yahut sevap umudu olmadan sırf Allah'ın emrini gözeterek tevbe edene "evbe sahibi" denir.
Tevbe umumiyetle müminlerin sıfatıdır.
İnabe , evliya ve mukarrebinin sıfatıdır.
Evbe, Enbiya ve Mürselinin sıfatıdır
Tevbe ruhi bir hadisedir.Kulun kusurunu Hakk'a götürmesi , günahlarını itirafla pişmanlığını beyan edip ona sığınmasıdır.
Bazılarına göre tevbe üç kısımdır:
SAHİH tevbede kul bütün doğruluğu ile günahından hemen döner.
EN DOĞRU TEVBE  Nasuh tevbesidirSütün memeden çıktıktan sonra tekrar memeye dönmesinin mümkün olamaması gibi yapıla ntevbeye nasup tevbesi denir
FESAD tevbesi ise günahın lezzeti düşüncesinde kalmış olduğu halde iken tevbe etmesidir.

TEVBE ETMEK HER KESE NASİP OLAMAZ

İnsan günaha girebilir.Günah işlemeyen kimse bulunabilir mi? Elbette kimse günah işlemek istemez.Ama elde olmadan nefsin tuzağına düşer de Hakk7ın arzu etmediği bir günahı , bir suçu işlerse , hemen tevbe ve istiğfar etmelidir.Hz.Mevlana efendimiz"Tevbe; isyan sarhoşlarının ağzına meze olamaz ki" buyurmuştur.Her günahkara tevbe etme duygusu verilmemiştir.Nasıl ki bazı varlıklı kişilere , zenginlere şükretme duygusu verilmediği gibi .Bir arif , insanın ne kadar aciz olduğunu anlatmak için;
"Gönlümde günah işlemeğe istek var
Dildeyse gezer tevbe istiğfar" diye yazmıştır..Bir hadisi şerifte ""Sizin dertleriniz , günahlarınız;devanız da tevbe ve istiğfardır." buyrulmuştur.Fudayl b.İyaz hazretleri:"Günahları terk etmeden af ve mağfiret istemek ,yalancıların tevbesidir" dediği gibi Yahya b.muaz hazretleri:"Ben tevbeden sonra işlenmiş bir günahı tevbeden evvel işlenmiş, bitmiş bir günahtan daha çirkin görürüm"buyurmuştur.
Aklını başına al da "Tövbe ederim, Allah7ın lütfu keremine sığınırım düşüncesine kapılarak nefsin isteklerine uyma , günah işleme
Tevbe için bir parlaklık, yani bir iç yanışı , bir pişmanlık gerek.Tevbeye bir şimşek, bir bulut yani ah etmek, nedamet, gözyaşları dökmek şart.
Bir meyvenin yetişmesi için hararet ve su gerekir..Tevbenin kabulü için de bulut ve şimşek yani göz yaşı ve iç yanışı ister

TEVBE

Kulunkalptendeğil desadece dil ile tevbe ettim demesi tevbe değildir.Kitap yazmak yahut bilgitoplamakla datevbeolmaz.Tevbe, kulun bütün kainattakileri tevbesinde anması, Mevlasından  başka her şeyi kalbinden çıkartmasıdır

HAVASSIN TEVBESİ

Havassın tevbesi iki kısma ayrılır
Birinci kısım:Hassül havas olan, ervahı ezelde birinci sınıfda bulunan Enbiya ve Evliyanın tevbesidir ki:Kalbde , zikri Hakk'dan maada  birşeyin aksetmesi halinde tevbe etmektir.
İkinci kısım:Ervahı ezelde ikinci safda bulunan avamı evliya ve havası mümininin tevbeleri olup :Efkara ba'zan arız olan hatırlamalar ve vesveselerden tevbedir.
Tevbe ;İman binasının arsası, Zat-ı Kibriyaya gidecek kapının anahtarıdır.