Denir ki: Ümmetler zamanlarının ve dinlerinin farklı olmasına rağmen dört ahlakı ; yani ilim, zühd.iyilik ve enaneti övme konusunda ittifak etmişlerdir.
Sehl Abdullah tusteri hazretleri der ki: Gök yer için rahmettir.Yerin altı üstü için rahmettir. Ahiret dünya için rahmettir.. Alimler cahiller için rahmettir. Büyükler küçükler için rahmettir.Hz.Peygamber sav bütün yaratılanlar için rahmettir.
İlim iki türlüdür.Birincisi ,Şer'i vasıtalarla tahsil edilen beyan ilmi. İkincisi, gaybi keşiflerden elde edilen ıyan ilmi.Rasulullah'ın(sav) " Alimlere sor, hikmet ehline karış ve büyüklerle oturup kalk"hadisi ile kestedilen şudur: Fetva isteme ihtiyacın olduğunda sadece beyan ilmini bilen alimlerden sor.Sadece ıyan ilmini bilen alimlere karış. Beyan ve ahkam ilmi ile mükaşefe ve esrar ilmini bilen alimlerle oturup kalk.Onlarla oturup kalkmanın emredilmesi, dünya ve ahiretin faydaları bu beraberlikteolduğu içindir
Bir haber'e göre Allah Teala, Peygamber sav e şöyle buyurmuştur:"
Güçlü kimseye de ki; Gücün seni kendini beğenmeye götürmnesin.Gücün seni mağrur ediyorsa , haydi kendinden ölümü uzaklaştırbakalım,
Alime de ki: "İlmin seni kendini beğenmeye sevk etmesin.İlmin seni mağrur ediyorsa , haydi ecelin ne zaman bana haber ver,
Zengin'e de ki: Malın ve zenginliğin sana kendini beğendirmesin.Eğer seni mağrur ediyorsa , mahlukatımı bir öğün doyur bakalım."
Kur'an ilimleri üç kısımdır.:
1- Allah'ın yarattıklarından hiçbir kimseye öğretmediği , hiçbir kimseyi vakıf kılmadığı ilim.Kitabı'nın sırlarına, zatının künhüne , isim ve sıfatlarının hakikatına ,kendine tahsis ettiği gayb bilgilerine, yalnızca kendisinin bilmesini tercih ettiği ilimdir.Bu hususta hiç kimsenin söz söylemesinin caiz olmadığı icma yoluyla sabittir.
2.- Allah'ın sadece Peygamberini vakıf kıldığı ,ona öğrettiği kitabının sırlarına ait olan ilim.Bu hususta Peygamberimiz veya izin verdiği kimseden başkasının söz söylemesi caiz değildir.
3- Allah7ın kitabına yerleştirdiği , açık ve gizli manaları olup Peygamberien öğrettiği ve O'nun da öğretmesini emrettiği ilimdir"
iLİM ancak cehaleti uzaklaştırması bakımından saadet getirir. Onun için ilmin sana perde olmasın.Çünkü Firavun Hz.Musa'nın peygamber olduğunu, İblis , Hz.Adem'in durumunu,Yahudiler de EFendimiz SAV in peygamber olduğunu ve diğer peygamberlerden üstün olduğunu biliyorlardı.Bununla birlikte imanda muvaffakiyetten mahrum kaldılar.Zamanla bu bilgileri onları bedbaht yaptı.Hak Teala şöyle buyurmaktadır: "Kendileri ve bunlara yakinen inandıkları halde, zulüm ve kibirlerinden ötürü onları inkar ettiler"(Neml 14)
"BİLDİĞİ İLE AMEL EDENE, ALLAH BİLMEDİĞİ ŞEYLERİN İLMİNİ VERİR"
Bu hadis-i şerifde geçen ilk ilim,. öğretim yoluyla elde edilen muamele ilmidir.İkincçi ilim ise veraset Allah'ın bağışlaması yoluyla elde edilen mükaşefe ilmidir.Bu ilkinden daha yüksek ve daha değerlidir.Çünkü bu ilme göre ilki öze göre kabuk mesabesindedir.
Efendimiz SAV sorulmuştur:"İlim nedir?" sorusuna "Amelin delil'i(rehberi)dir". "Akıl nedir?" diye soruldu cevaben:"Hayrın önderidir"dedi. "Heva nedir?" diye soruldu cevabı:"Günahların bineğidir"."Mal nedir?" diye soruldu."Mütekebbirlerin örtüsüdür" cevabını verdi."Dünya nedir?" diye sorulunca, "Ahiretin çarşısıdır"buyurdu.
Sehl b.Abdullah Tüsteri (k.s) diyor ki:"İlimlerin tümü, iibadet derecelerinin en düşüğüdür.İbadretlerin tümü vera'nın en düşük derecesidir. Zühdün tümü ise tevekkülün en aşağı derecesidir"
Yine Sehl şöyle demektedir:" Mütevekkilin alameti üçtür: İstemez, geri çevirmez, biriktirmez"
Ebu Hamza Horasani k.k anlatıyor.Bir sene Hacca gitmiştim Yolda yürürken birden bir kuyuya düştüm.Yardım isteyip istememe konusunda nefsimle epeyi cedelleştim, sonunda :"Hayır, vallahi yardım istemeyeceğim" dedim.Bu kararı henüz vermiştim ki kuyunun başına iki kişi geldi .Biri diğerine ; " Gel şu kuyuyu kapatalım da kimse düşmesin" dedi.Kamış getirip kuyuyu kapattılar.Bağırmak istedim sonra vazgeçtim ve kendi kendime" Ben, bana bunlardan daha yakın olan birinden yardım isterim" dedim ve sustum.Fazla bir zaman geçmemişti ki birden kuyunun başına biri gelip kuyunun ağzını açtı.Benim duyabileceğim fısıltıya benzer bir sesle "tutun" dercesine ayağını uzattı .Ayağına tutundum.Beni yukarı çıkardı..Bir de ne göreyim ki , beni çıkaran , vahşi bir hayvan değil miymiş? Hayvan yürüyüp giderken gaibden bir ses : Ya Eba Hamza, böylesi daha iyi değil mi? Seni , telef olmaktan yine bir telefciyle kurtardık" dedi. ve sonra yoluna devam etti.
Ehlullahdan biri şöyle diyor:Kim meydanı tefvize düşerse, yani işini Allah'a havale ederse muradı ve nasibi , gelinin damada geldiği gibi ayağına gelir.
İLİMLER
İlimleri bir ağaç gibi tasavvur eder
isek Tasavvuf , “dini ilimler “ ana gödeşinin bir dalı olmaktadır.İlim
tasnifleri alimlerin dünya görüşlerine göre değişiklik arz edebilir.Kimi
alimler “Teorik ilimler- pratik ilimler”
diye işe başlarken kimi alimler
“akrli ilimler- nakli ilimler”,kimi alimler ali ilimler-edna ilimler diye ayrım
yaparlar.Kuşeyri, Azuziddin-en Nesefi, Abdülkerim el- Cili, Abdurrahman el
Bistami, Eşrefoğlu Rumi, İismail Hakkı Bursevi, Erzurumlu İbrahim Hakkı gibi
zevatların eserleri incelendiğinde bu kimselerinde ilim tasnifi yaptıkları
g2örülür.GAzzali nin İlmi Ledün risalesi mevcuttur, Zühd ilimleri, Keşif
ilimleri, vehb ilimleri, aşk ilimleri,, Kur’an mertebeleri ilimleri,ahval
ilimleri, makamat ilimleri, velayet ilimleri, tecelli ilimleri, zat ilimleri,
sıfat ilimleri,,fiiller ilimleri gibi sufilerin orijinal ilim tasnifleri vardır.Geleneğin
bu kolu bugün ihmal edilmiştir.
HANGİSİ DAHA DEĞERLİDİR?
NEFİS NİÇİN YARATILMIŞTIR
Nefis , ilim amel ve iman için yaratılmıştır.
ZARARLI İLMİN İŞARETİ
İçerisinde tehlikeler bulunan, aklına kötü şeyler getiren nefislerin meyledeceği ve insan fıtratının kayabileceği her ilmi, doğru da olsa bırakmak gerekir.Allah’ın , elçisine indirdiği ilmi ilahiye sarılıp Hz.Resule, halifelerine, ashabına , tabiine, müçtehid imamların yoluna uymak gereklidir.Böyle yapılırsa, zanlardan , şüphelerden , evhamlardan, hidayet ve hakikat nurundan uzaklaştırabilecek batıl davalardan emin olursun.
Alimlerden birisi demiştir ki; Kötü bir adamın ilmen ilerlemesi , suyun, Ebu cehil karpuzunun kökünde ilerlemesine benzer. Çünhktü bitki suya ne kadar kanarsa onun acılığı o denli çoğalır..Dünyalık ve şeref elde etmek için ilim öğrenmek , yakut kaşıkla insan tersi almaya benzer.Bu durumda araç ne kadar şerefli, amaç ne kadar değersiz?
YILDIZ İLMİNİN ÖĞRENİLMESİ
İlmi Nücumun(yıldız ilminin) öğrenilmesi , kıble tayini ve güneşin doğup batması gibi hususlar haricinde haramdır.Bir hads-i şerifde “ Kim ilmi nücumdan bir şey öğrenirse , sihirden bir ilim öğrenmiş gibi olur”(Ebu D7avud, Tıb 22)
Sahabeden Ebu Zer hazretlerinden rivayet edilen bir hadis-i şerifde buyrulmuştur:
"İlim meclisinde bulunmak , bin rekat (nafile) namazdan, bin hastayı ziyaretten ve bin cenazeyi teşyi etmekten daha efdaldir"
"Ya Resulallah Kur'an okumaktan da mı efdaldir?" denilince Efendimiz "İlimsiz Kur'an fayda verir mi?" buyurmuştur. bİR BAŞKA HADİSTE ŞÖYLE BUYRULMUŞTUR:" Babanın yüzüne, Kabe-i Muazzama'ya ,Mushaf-ı Şerif'e ve alimin yüzüne bakmak ibadettir.Bir alimi ziyaret eden , beni ziyaret etmiş gibi olur. Bir alimle oturan benimle oturmuş gibidir.Kim dünyada benimle oturursa Allah Teala da kıyamet günü onu benimle oturtur."
Şöyle bir hikaye anlatılır:
Allah Teiala, Adem(a.s) 'ı yaratınca Cebrail (as) odna ilim, haya ve akıldan müteşekkil üç hediye getirip Hz.adem'den bunlardan birisini seçmesini istir.Hz.adem, aklı seçer.Cebrail (as) ilim ve haya ya yerlerine dönmelerini emredince onlar; " Biz alemi ervahda (ruhlar aleminde) birlikte bulunuyorduk.Alemi eşbahd a(cesetler alemine,dünyaya ) da beraber olmak istiyoruz.Birbirimizden ayrı kalmaya razı olmayız.Akıl nerede olursa biz ona tabi oluruz" derler.Bunun üzerine Cebrail (as) Hz.Adem'in vücudunda yerlerini almalarını söyler.Böylece akıl dimağa, ilim kalbe ve haya da göze yerleşir.
Nafile ibadetler şahsımızı kurtarmak, Allah lütfederse cennetteki makamımızın yükselmesi içindir.Fakat ilim, Müslümanları cehennemden, cehennemin başlangıcı olan dalaletten ve küfürden kurtarır.Hangi ilimde yahut fende , istidadımız, aşkımız, şevkimiz varsa, onun mütehassısı olmaya gayret etmek gerekirHerşeyi bilen insan devri değil, bir meselede uzman olma devrindeyiz
Fıkıh sahasında ilim tahsin edenler kaynak olarak kendinden önceki isimlerin kitaplarındakileri nakille meşgul olmuşlardır.Halbuki günümüz şartlarına göre dinin yeni çözümler üretmesi gereklidir.Eski fıkıh alimleri ilmi ikiye ayırıp Ulvi ilimler, süfli ilimler ayrımını yapmışlardır.Süfli ilimler olarak fizik, matematik,astronmi v.s gibileri gösterdikleri için islam dünyasındaki teknik geri kalmıştır.Halbuki ,fiziki ilimlerde Allah'a aittir ve Hak teala eşyanın tabi olduğu kuralları koymuştur.Matematiğun,fizikin,geometrinin formülleri ilahidir.Kimyanın formülleri ilahidir.Bu ilimlere de ilahi gözle bakılsa İslam dünyası teknik olarak ilerliyebilecektir.
VE GUL RABBİ ZİDNİ ILMEN (De ki : Rabbim, benim ilmimi artır) (Taha suresi 114) ..Adem peygamber, melaikenin hürmet ve ta'zimlerine , onların secdesine kendine talim olunan esma sayesinde müstehak olmuştur.Süleymn peygamber , o büyük saltanatına ince anlayış ve mantıkuttay(Kuşların dilini) bilmesiyle, Hz.Yusuf peygamber sıkıntılardan, zindandan kurtuluş ve saltanata rüya ilmini tabir ilmini bilmesi sayesinde nail kılınmıştır.İlmitevhidi bilen marifetullaha eren bir kimse nasıl olur cehennemden kurtulmaz?
Haberde varid olduğuna göre:
- Ya Resulallah , amellerin hangisi daha faziletlidir? diye sorulduğunda Efendimiz:
- Allah'ı bilmek, diye buyurdular.
-Hangi amel mertebeyi artırır, diye soruldu.
-Allah'ı bilmek diye buyurdular.
- Ya Resulallah biz amelden soruyoruz, siz ilimden cevap veriyorsunuz, dediklerinde Efendimiz:
-İlim ile yapılan az amel faide verir.Fakat cehaletle yapılan çok amel faide vermez" buyurdular.
Büyüklerin bütün gayretleri kalpleri ve batınları ıslah etmek noktasında toplanmıştır.Kalpleri ve zahirleri değil.Çünkü zahir halkın nazar ettiği yerdir, batın ise Hakk'ın nazar ettiği yerdir.Hakk'ın nazargahını ıslah etmek ise halkın iltifat edeceği şeyleri ıslah etmekten daha ehemm ve elzemdir.
Dilimizde bazen "Batı'nın ilmi" şeklinde yanlış bir tabir çıkar.İlim Allah'ındır. Allah7ın verdiği şu akıl nimetinin eseridir.O ilmi bulanın malı değildir.Çünkü o ilim bulunmadan öncede mevcuttu."İlim Çin'de de olsa gidip alınız" hadisi şerifinin manasını böyle anlamak gerekir.Onun için hiçbir ilim hor görülmez, küçümsenemez, hepsine hürmetle bakılır ve değer verilir.
İlim ve din meselesinde Pascal'ın şu sözü anlamlıdır:"Az ilim Allah'dan uzaklaştırır, çok ilim Allah'a ulaştırır"
"Hz.Peygamber buyurdu:"Rabbim bana sual sordu.Ben O'na cevap veremedim.Keyfiyetsiz bir tarzda elini iki omuzumun arasına koydu.Ben o elin serinliğini kalbimde hissettim.Böylece beni geçmiş ve gelecek ilimlere varis kıldı.Ayrıca bana çeşitli ilimler de öğretti.Rabbim, bir kısım ilmi gizli tutacağıma dair benden söz aldı.Çünkü benden başka hiç kimsenin onu taşıyamıyacağını biliyordu.Başka bir ilimde beni muhayyer kıldı"İstersen başkasına söylersin, istemezsen söylemezsin" dedi.Kur'anı bana öğretti.Cibril devamlı olarak bana hatırlatıyordu.Ve daha başka bir ilim var ki , onu herekese söylemeye beni memur etti. ve "Öyle bir ilim var ki, gizlenmiş mücevherat gibidir.Onu ancak arifi billah olanlar bilirler.Bu ilimden konuştukları vakit , Allah'dan gafil olan kimseler anlamazlar.Bu yüzden Allah Teala'nın kendi fazlından ilim ihsan ettiği alimleri sakın küçük görüp tahkir etmeyin.Çünkü, aziz ve celil olan Allah onlara o ilmi verirken tahkir etmemiştir".
Hz.ali efendimiz bu hadise istinaden buyurmuştur:"Eğr ben hazret-i peygamberin ağzından duyduğum sırları size söylesem , siz "Ali, yalancıdır.Bunu kim duydu ki?" dersiniz.
Hz.Resulullah torunu Zeynel Abidin hazretleri :
Ey rabbim, eğer ilmin özünü açıklasaydım,Elbette bana sen puta tapanlardansın derlerdi.ve hem Müslüman yiğitler de kanımı dökmeyi helal görürlerdi.Ki onlar kendilerine gelen güzeli çirkin görürler,öyleyse ben ilmin hakikatını gizlemeliyim,Cahil olanlar Hakk'ı görünceye dek.
