ALLAH'DAN HAKKIYLA HAYA ETMEK,

 ALLAH’DAN HAKKIYLA HAYA ETMEK

Efendimiz SAV ashabına “Allah’dan kelimenin tam anlamıyla Haya ediniz ” buyurunca ashab “Elhamdülillah haya  ediyoruz” dediklerinde Hz.Peygamber,onlara şöyle bir açıklama yaptı:”Öyle değil .Allah’Dan hakkıyla haya eden kişi , başını ve başındaki bütün organlarını korumalıdır.Karnını ve karnına giren her şeyi kontrol etmelidir.Ölümü ve çeşitli belaları hatırlamalıdır.Ahireti arzu eden , dünya ziynetini terketmelidir. Bütün bunları yapabilen Allah’dan hakkıyla haya etmiş olur.”

AKİL/İLİM/HAYA

 Şöyle bir hikaye anlatılır:

Allah Teiala, Adem(a.s) 'ı yaratınca Cebrail (as) odna ilim, haya ve akıldan müteşekkil üç hediye getirip Hz.adem'den bunlardan birisini seçmesini istir.Hz.adem, aklı seçer.Cebrail (as) ilim ve haya ya yerlerine dönmelerini emredince onlar; " Biz alemi ervahda (ruhlar aleminde) birlikte bulunuyorduk.Alemi eşbahd a(cesetler alemine,dünyaya ) da beraber olmak istiyoruz.Birbirimizden ayrı kalmaya razı olmayız.Akıl nerede olursa biz ona tabi oluruz" derler.Bunun üzerine Cebrail (as) Hz.Adem'in vücudunda yerlerini almalarını söyler.Böylece akıl dimağa, ilim kalbe ve haya da göze yerleşir.

HAYA MAKAMI

 bu makamda olanlar sürekliolarak Hak Teala'nın kendisini gözetlediğini hissedenlerdir.Bu nedenle mahcub olacak bir hata yapmaktan çok korkarlar. Her insan ahirette Hakteala'nın huzurunda resmi geçit yapacak ve sorulara cevap verecektir.Ancak Hz.Osman efendimiz gibi haya sahiplerine ahirette hiçbir sual sorulmayacaktır.Hz.Osman efendimiz ömründe bir defa dahi edep yerine bakmamıştır.

HAYA

 Hak Teala haya'lıdır.Haya'lı olanları sever.Kıyamette, İslamiyette ihtiyarlamış, saç sakal ağartmış olanlardan Allah haya eder.Yani onları affeder, azap etmez.Çünkü Haya'nın manası terketmek demektir.Haya imandandır diye buyurulması , sahibini günahlardan men ettiği içindir.

HAZRET-İ ALİ EFENDİMİZİN UTANMASI

 Hz.Ali efendimizde haya(utanma) zirve idi.Nitekim Sıffin harbinde Muaviye saflarında bulunan Amr ibni As ,şahı merdan efendimizin kılıncından kurtulmak için son çare üzerindeki elbisesini sıyırıp avret yerini ortaya saçınca, şah-ı merdan efendimiz onun avret yerine bakmamak için başını çevirip öldürmekten vazgeçmiştir.Sahabe arasında vuku bulan bu acıklı savaşta,savaşı kazanabilmek için Kur'an yapraklarını mızraklarının ucuna takanlar canlarını kurtarabilmek için kıçlarını açmakta beis görmemişlerdir.

DÖRT CEVHERİ ETKİSİZLEŞTİREN DÖRT ŞEY

Cenab-ı Peygamber (sav) hazretleri buyurur :Dört cevheri dört şey etkisizleştirir. Akıl bir cevherdir. Akıl cevherini işlevsiz(etkisiz) kılan şey öfke ve hiddettir, gazaptır. Öfke ve gazabın nefsani olanı kişiyi küfre kadar götürür. İkinci cevher, salih ameldir. Salih ameli bozan da riyadır. Gösteriş için bir cami yaptırsa, karşılığını bu dünyada medhedilmekle alır, ancak ahirete bir şey kalmaz. Kaynayan süt tenceresine bir damla yabancı bir şey atsan süt kesilir. Üçüncüsü haya cevheridir. Bu cevheri bozan dünya hırsıdır. Dünya hırsı adamı rezil eder. Dördüncü cevher dindir. Din cevherini bozan zinadır. Göz zinası, el zinası, kulak zinası,kalp zinası var olup büyük zinaya yol açar. Gözün nurunu saklamak gerek. Haram olan nesneye bakmak göz nurunu zayıflatır. İslam'da evlenme tavsiye edilmiştir. Zina yollarını kapanması için. EVLİYAULLAH BİR İNSANA baksa, o insanın akıl miktarını bilebilir.

HAYA ÜZERİNE

"El-hayaü hayrun küllüh""Haya, baştan sonuna kadar hayırdır".(Hadisi şerif)
Haya utanmayı icab ettirir.Utanan kimse de, hiçbir vakit Allah'ın sevmediği , vicdanın kabul etmediği, insanlığın istemediği bir şeyi yapamaz.
Hele kendindenutanan kimse hiçbir kötülük işleyemez.
İnsanın şerefi onunla belli olur.
İnsanı ölçebilmek için muteber bir kanundur.
Haya insanı imana sevkeder.Zira inanan utanır.
Aynı zamanda haya: insanı takvaya sevkeder, nası ıyalullah tanıtır.Haya ehlinin kalbi mahlukata karşı rikkatle çarpar.
Haya insanı sabrı cemile götürür.Hayası galip olan kimseler bu mihnethanede ugramış oldukları derd ve belalardan Allah'dan gayriye şikayet etmezler.
Utanması olmayan insan surette insan görünsede , hakikatta bu yüksek ünvan ile , şerefli bir şekilde imtiyazlanmaya hakkı yoktur.
Zira insanın şeref ve meziyeti; yalnız cismani mevcudiyeti ile kaim değildir.Onun maddi kuvvetinin büyük bir ehemmiyetiyoktur zira nice büyük, ne kada rgüçlü, kuvvetli mahlukat vardır ki onun emrine mazhar kılınmıştır.
Cismani hayat, manevihayatın kemal bulmuş asarının tecellisine  hizmet ettiği için sevilir.Böyle bir hizmet görülmezse o cismani hayatın ne kıymeti olur?
Namus haya ile arkadaştır.Kimdenamus varsa onda haya dahivardır.
Haya; yüz suyudur.Simai insaniyeyyet onunla parlaklık kazanır.Yüzsuyu, altın suyundan  kıymetlidir.Dökmeye gelmez.Alçağın, zalimin huzurunda sarfedilmez.Altın suyu sahifeleri, levhaları tezyin eder, yüz suyu ise eşrefi mahlukat olan vechikerimi insaniyi tezyin eder.
"Hayası olmayanr kimsenin hayatı kalbisi yoktur"

HAYA

"eLHAYAÜ KATRETÜN İZA KUTIRE KUTILE""Haya , bir damladır, damladı mı katlolunur" diye buyurmuştur İmam Ali Efendimiz.
Bir cemiyetin hayatının intizamı , haya ile kaimdir.Haya:Cenabı Hakk'ın mevhibe-i ilahisine nail olan kullarında gizlemiş olduğu bir ma'dendir.Cennete o ma'den ile girilir ve hürriyetin nikabıdır.

ALLAH'DAN HAYA ETMEK NASIL OLUR?

"ALLAH'DAN HAKKIYLA HAYA EDİN!Sahabe-i kiram,
'Ey Allah'ın Resulü, elhamdülillah biz Allah'dan haya ediyoruz' dediler.Bunun üzerine Resulullah (sav) buyurdu ki:
Söylemek istediğim bu(sizin anladığınız haya)değil.Allah'tan hakkıyla haya etmek, kafayı ve içindekileri, mideyi ve taşıdıklarını korumak, ölümü ve toprakta çürümeyi hatırlamaktır. Kim ahireti isterse dünya hayatının süsünü terk eder.Kim bu söylenenleri yerine getirirse , Allah'dan hakkıyla haya etmiş olur."
Hikmet sahibi zatlardan birisi şöyle der:"Allah'dan sana yakınlığı derecesinde haya et.Sana karşı kudreti derecesinde Allah'dan kork!"
Ariflerden biri der ki:"Konuştuğun zaman Allah Teala'nın seni dinlediğini bil! Sustuğun zaman da her an seni görmekte olduğunu unutma!"
Bu manada ayetler Kur'anda geçmektedir:
"Andolsun, insanı biz yarattık ve nefsinin kendisine fısıldadıklarını biliriz ve biz ona şah damarından daha yakınız.İki melek (insanın)sağında ve solunda oturarak yaptıklarını yazmaktadırlar.İnsan hiçbir söz söylemez ki, yanında gözetleyen yazmaya hazır bir melek bulunmasın.(Kaf 50/16-18)
"Ne zaman sen bir işte bulunsan, ne zaman Kur'an'dan bir şey okusan ve siz ne zaman bir iş yaparsanız, o işe daldığınız zaman biz mutlaka üstünüze şahidizdir.Ne yerde ne gökte zerre ağırlığınca bir şey Rabbinden uzak (ve gizli)kalmaz.Bundan daha küçüğü ve daha büyüğü yoktur ki apaçık kitapta(levhi mahfuzda)bulunmasın."(Yunus (10/61)
"Yoksa onlar, bizim kendilerinin sırlarını ve gizli konuşmalarını işitmediğimizi mi sanıyorlar? Hayır, öyle değil;yanlarındaki elçilerimiz(hafaza melekleri de) yazmaktadırlar"Zuhruf 43/80)