KİŞİDE VARİYET BENLİKTİR

Kişide variyet benliktir.Variyet, benlik Allah'ı ayrı kendini ayrı görür.kendini ayrı görende Hakk dan uzak kendi ile meşgul olur. Variyetin Hakk'ın olduğunu bilen gören tevhide erer.

VARLIK KAVRAMI

İslyam düşünürlerinden varlığın hakikatı ve mahiyetini sorgulayanlar cevap olarak iki ilim dalını meydana getirmişlerdir.Varlığın hakikatını akli ve nakli delillerle ispatlayan "Kelam" ilmi, manen hakikatı kişinin kendinde arayıp kendinde bulabileceğini açıklayan "vahdet-ledün" ilmidir. Kelam ilminin en önemli temsilcisi Seyyid Şerif Cürcani hazretleri, Vahdet ilminin en önemli temsilcisi ise İbni Arabi hazretleridir. Vahdeti vücud , gerçeği meteryalist bir yaklaşımla aramaz.Aradığını "Sende iste, sende bul" düsturu ile yola çıkar.Bunu enfüs ve afak(yani içsel ve dışsal olarak anlama/sezme takip eder."VElillahi ma fissemavati ve ma filardi.Vekanallahü bi külli şey'in muhitan"(Göklerde ne var yer dene varsa hepsi Allah'ındır.Allah her şeyi çepçevre kuşatmıştır.Nisa 4/126)ayetikerimesine göre Allah her şeyi ihata eden ve ezeli hakikattır.

VARLIK SAHİBİ OLMAK

İnsanın kendisinde gördüğü Varlık ve benlik, onu şiddetli bir surette sarhoş eder. Bu benlik baştaki aklı götürür, muhakemesini  hasta ve çürük edip kalbinden utanmayı giderir. Ak Partiye mensup Kastamonu milletvekili olup savcılık mesleğinden siyasete atlayan bir zat, öğretmenevinde kumar oynar iken bu hadiseyi haber yapan bir gazetenin muhabirine darp edip telefonunun gasp edilmesi haberini okuduğumuzda bu hikmetleri daha iyi anlamış oluyoruz. İtibarın bir anda gitmesi örnekleridir. Varlık ve enaniyet sarhoşluğu, geçmiş yüz binlerce güruh ve kavmi, helaka sevk etmiştir.

VARLIKTAN VEVARİYETTEN KURTULMAK/üç hesabı vermek

Ahirette soru varlık sahiplerinedir.Varlık fenafillah makamında tamamen kalkar.Soru hesap,varlık,benlik sahiplerinedir.Soruvarlıktan sorulur.Devlet vergiyivarlık sahibinden alır.Fakirden almaz."Benim" dediğin nevarsa , hepsinin hesabı senden sorulur.
Sendeki varlık senin değildir.Sen bile senin değilsin.Sendekivarlıklar nasıl senin olur.Sen, ben, o demek varlık sebebidir.İkiliktir.Bir salik kendisinde olan varlıkların, kendisine ait olmadığını ve varlığın bir varlık olduğunu ,o varlığında  Allah'a ait olduğunu kamile varıp ona ikrar verince idrak eder.
Bu nasıl olur? Salik tevhid-iefalde fiillerin Hakk7ın fiilleri olduğunu ,Tevhidi sıfatta sıfatların Hakk'ın sıfatı olduğunu , tevhidi zatta vücudun Hakk'ın vücudu olduğunu,afakta,enfüste ,sükun ve harekette zevk etti mi,efal,sıfat,taz(vücud) şirkinden kurtulur ki ,zaten kişide olan varlık, variyet bu idi.Kişi bunlara sahip çıkarak , bunlar benimdir diye inanıyordu.Bunların Hakk'ın olduğu idrak edilince , kişi variyetten kurtulur.Sen,ben, o kalmaz varlık birvarlık olur.Bir kişi de hesabı efal, sıfat, zattan verecektir.Hesabını burada verene hesap yoktur.Ona hesap ver denmez.işte üç hesap budur.
kURAN DA "O işlediğinden sorulmaz ama sizler sorulursunuz"(Enbiya 23) buyrulur.Bir salik fen-i tam ile fenafillah oldumu ,o saliktevarlık kalmaz.Bekabillahta ise Hak kulunda zatı,sıfatı,efali ile zahir olur.Artık salikten işleyenAllah'dır.Allah'a soru hesap olur mu?Olmaz.Kişibumakama ne ile erişir? Tevhidle.Onun içintevhidden daha büyük bir okul yoktur.Ama sen sen olarak ne işlersen , her şeyden sorulacaksın.Variyetle yapılan her amel batıldır.Variyet ikilik getirici bir şeydir."Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz(Nisa 48)