MERATİB-İ VÜCUD(VARLIK) MERTEBELERİ

Ehli hakikatin beyanına göre Zat-ı ahadiyyenin külliyat itibarıyla altı mertebesi vardır.Vahdet-i vücud bahsinde buna meratib-i vücud derler.Bu mertebeler: 1-La-taayyün mertebesi:Zat'ın öz,halis,saf yani Zat-ı sırf mertebesi .Bu mertebe Hak teala'nın künhüdür.Onun üstünde hiçbir mertebe yoktur. 2-Vahidiyet mertebesi:Bu mertebenin ismi Allah'tır. 3-Ervah mertebesi;Ruhlar.Bu aleme alem-i emir, alem-i galb,alem-i ulvi, alemi melekut(batın,hakikat alemi) tabir edilir. 4-Alem-i misal mertebesi:Alem-i ervahda olanların, alemi ecsamda yani cisimler aleminde bürüneceği bir suretin benzeri bu alemde belli olur.Yani zahir olur.Bu aleme alem-i berzahta denilmştir. 5-Alem-i şehadet mertebesi:Zat-ı Mutlak'ın kesret alemi olan bu alemde zuhurudur. 6-Mertebe-i Cami-i Hazreti İnsan:Allah ismi şerifinin mazharıdır. Her alt mertebe bir üst mertebenin zahiri,her üst mertebe bir alt mertebenin batınıdır. İşte bütün mertebelerin aslı birdir.Bu seyir, insanı kamilden tahsil edilir. Ne acayip sihirdir ki alemi şehadette yabancılar görünür.Örtüyü kaldırdığında Hakk'dan başka bir şey yoktur.Kesretten vahdete geçince , suretlerin altında sevgilinin vechi peyda olur, görünür. Niyazi Mısri bu hususu tam merkezden ifade eder: Zat-ı Hakk'ı anla zatındır senin Hem sıfatı hep sıfatındır senin Sen seni bilmek necatındır senin Gayra bakma sende iste sende bul

VARLIK MERTEBELERİ(MERATİB-İ VÜCUD)

Vahdeti vücud'a göre Zat'ın madde aleminde zuhur ve tecellisi bir takım mertebe ve safhalardan sonra olmaktadır. Her zuhur ise ayrı bir alem demektir.Tecelli ve zuhur sayısız olduğuna göre alemlerde sayısız demektir. AHİR İLE MAZHAR ARASINDAKİ İLİŞKİYİ İNCELEMEYİ KONU EDİNEN İLİM dalına meratib-i vücud(vücud mertebeleri) denir. Varlık mertebeleri hususunda "Beş Hazret" denilen bir anlatım vardır. Vücud her bir mertebede farklı tezahürler gösterdiğinden dolayı farklı isimler altında arzı endam eden aynı şeydir. 

Bu mertebelerin BİRİNCİSİ "LA TAAYYÜN MERTEBESİ: Hakk'ın idrak edilmezliğinden bahsedilen bu mertebedir. Hazret-i Zat diye isimlendirilir 

İKİNCİSİ:"TAAYYÜN-ÜEVVEL mertebesi.Mutlak Zat'ın bilinmeyi isteme arzusuyla isim ve sıfatlarıyla ilk tecellisinin gerçekleştiği mertebedir. Ceberrut alemi,Hakikati Muhammediyye,Vahidiyet gibi isimler alır. 

ÜÇÜNCÜSÜ:"Taayyün-ü Sani;MELEKUT ALEMİ YAHUT Ayine-i Sabite ,Alem-i Emr gibi adlandırılır.Bu mertebe iilahi hüviyet ile maddi alem arasında bulunmaktadır.Burada eşya bilkuvve mevcud olup, henüz suretten yoksundur. 

DÖRDÜNCÜSÜ:ŞEHADET ALEMİ. mutlak zat'ın cüzlere ayrılabilen,bölünebilen, bitişebilen cisimlerin suretleriyle zuhur ve tecelli mertebesidir. Alemi Mülk,alemi his,alemi anasır diye isimlendirilir 

BEŞİNCE MERTEBE:İnsanı Kamil mertebesidir.Halife olarak yaratılan insan;"Allah, insanı kendi suretinde yarattı"hadisiyle ifade edilmiştir.