"Edep sözün sonu , halin başlangıcıdır.Hak Teala, Hz.Musta sav i önce edeple süsledi , sonra insanlara gönderdi.Nitekim Efendimiz sav buyurmuştur: " Beni Rabbim terbiye etti , terbiyemi de ne güzel eyledi"
Avam halkın her görünen uzvu için bir edep vardır. bu edebe uyumazsa helak olur.Havas yani seçkin kulların görünmeyen her uzvu için bir edep vardır.Onlarda buna uymazlarsa helak olurlar.Hassul has/en seçkinlerin ise her hal ve vaktinde ayrı bir edebe riayet etmeleri gerekir.
Ehli sünnete göre küfür,günahlar ve kulların diğer fiilleri Allah7ın dilemesi ve yaratmasıyladır.Kafirlerde her ne kadar şirk ve diğer şeylerin Allah7ın dilemesiyle olduğunu söylemiş olsalar bile onlar bunu helali harama çevirmek ve işledikleri günahların mübah hale getirmekiçin delil getiriyorlardı. Şirk ve günahlar Allah7ın dilemesiyle olunca günah olmaz ve onlara her hangibir ceza terettüp etmez diyeiddia ediyorlardı.Bu söz doğru olsada onunla batıl kastedilmiştir ve batıl hale gelmiştir.
El Medarik isimli kitapta der ki: Bu söz onlardan alay kasdıyla sadır olmuştur.Eğer inanarak söyleselerdi doğru olurdu. Hüseyin b.Fadl da şöyle demiştir: " Eğer kafirler bu sözü tazim , yüceltme ve ilahi marifğetbakımından söyleselerdi Ha kTeala onların ayıplarına bakmazdı"
İsmail Hakkı Bursevi der ki: Mahcub yani Allah ile arasında perde olan , gafil ve cahil olan arif ile , müteyakkız ve matlubuna vasıl olan arasında fark vardır.Edebe uuygun olan , kötü şeyleri nefse, iyilikleri Allah Teala'ya isnat etmektir. Çünkü tevhid budur"
İnsanda nefsin mertebeleri aşağıda, ruhun mertebeleri ise yukarıdadır.Allah nasib eder de insan nefsinin mertebelerini safiyeye kadar yükseltebilirse , o zaman nefsi tasfiye edilmiş, saflaştırılmış olacağı için adeta ruh gibi olur.
Nefis alt mertebelerde iken çamurlara bulaşmış olduğu için çalar, çırpar, her türlü melaneti yapar.
İnsan nefsen geliştikçe , edebinde de artış olur ve davranışları düzelir, insanlaşır, insancıllaşır.Bu nedenle nefsin tekamülü ile edep arasında bir ilişki kurulmuştur.
Edep kelimesi Arapça' da , elif(1),dal '4) ve be (2) harfleri ile yazılır ve bunların ebced değerleri toplamı yedidir.bu nedenle nefsin ve aklın yedişer mertebede incelenmesi uygun görülmüştür.
İnsanın nefis mertebeleri yükseldikçe edeeepliliğide buna paralel olarak artması, içi boşalan bir kaba daha latif bir madde(hava) dolması nedeniyle boşalan bir kab lukur lukur ses çıkartır.İnsan nefsi her katılık derecesinden kurtuldukça , biraz daha saflaşır, biraz daha latif bir hal alır.
Edeb bir tac imiş nur-u Hüda'dan
Giy ol tacı,emin ol her beladan
Ehli irfan meclisinde aradım, kıldım taleb
İlim en geridedir, illa edeb illa edeb
