ABDALIN AHLAKI

 Denilir ki, abdalın ahlakı on şeydir: " Göğüste selamet, malda cömertlik, doğru sözlülük, alçak gönüllü olmak, zorluklara sabretmek, yalnızlıkta ağlamak, insanlara nasihat etmek, müminlere karşı merhametli olmak, eşya hakkında güşünmek ve eşyadan ibret almak.

AHLAK VE RUHLARIN FARKLILIKLARI,

 AHLAKLARIN VE RUHLARIN F ARKLILIKLARI

Ahlakların farklı oluşu ; bedenler şehadet aleminde birbirleriyle karşılaşmadan ruhların , ruhlar aleminde birbirleriyle tanışmalarından dolayıdır.Kimin ruhu, salih bir adamın ruhu ile tanışmışsa , bu ezeli tanışma nedeniyle salih olur.İşte ahlakın salih  ve fasid diye farklı oluşu bir münasebet sebebiyledir.Bu alaka cismani veya ruhani olabilir.Cismani alaka , insanoğlunun yaratıldığı çamurla ilgilidir.Ruhani açıdan alakaya gelince o da daha önce zikredilen ruhani münasebetle ilgilidir.Efendimiz (SAV) şöyle buyurmuştur.”Ruhlar, düzenli ordular gibidir.Ruhlar aleminde birbiriyle tanışanlar dünyada kaynaşır, birbirlerini yadırgayanlarda ihtilafa düşerler”(Buhari, Enbiya ,2,Müslüm Birr 159)

Mesnevi’de denilir ki:

Kötü kötülere yakın durur,

Hakk ile batıl bir arada olmaz.

İyiler daima iyiler tarafına gider

Kötüler de kötülürden yana.

 

HAFIZ ŞİRAZİ

Sevgilinin yüzü , örtü ve perde tutmaz, cemali açıktır.

Yoldaki tozu tozutma ki onu rahat görebilesin.

DİNİ YAŞAYIŞ / AHLAKİ YAŞAYIŞ

 Dini yaşayış, daima kendisine paralel olarak evrimlenen başka cinsten bir yaşayış şekline tesir yapmaktadır.Bu yaşayış, ahlaki yaşayıştır.Dindar insanın iyi ahlak sahibi olması gerektiğine hepimiz inanırız.Peygamberleri ahlaki kemale örnek olarak tanıyoruz.Dini tecrübenin en ileri basamaklarına ulaşmış veliler ahlak dahileridir.Psikolojik tahliller, dini denemeyi bizzat kendinde yapan insanın, sadece bu denemeleri yapmakla, fenalık denilen ahlakı bozucu unsurdan sıyrılıp temizlendiğini ortaya koymaktadır.Ancak bir çok insanın dini egzersizleri yapmasına rağmen ahlak değerlerinden uzak yaşadıklarını etrafımızda görmekteyiz.bunun sebebi, taklitten ibaret dini terbiyenin gerçek din terbiyesi sanılarak uygulanması, dindar bir gurup ve meslek sınıfı yaratarak ahlaki değerleri gözden uzaklaştırmasıdır.Din için en büyük tehlike budur.Dini hareketleri meslek zarureti ile yapan insanlar , ekseriye bu ibadetlerin şekline, maddesine sahip oluyor , onun ruhunu kaybediyorlar.Bu şekillere olan fevkalade bağlılık onları ithamcı ve dar kafalı yapıyor.Böyle bir dini yaşayış ahlaka bir yol olamaz.Ancak polis rolünü oynayabilir.Doğrudan doğruya işlenen ayyaşlık, kumarbazlık,cinayet v.s gibi halleri önliyebilir.Araya vasıtalar ve örtüler konularak işlenebilen ahlaki rezaletlerin hiç birine mani olamaz.

ARİSTO

 Aristo yirmiden fazla meselede İslam'la çatışma içindedir.İslam düşünce dünyasında Aristo(nun hegomanyası beş asır sürmüştür.İmam Gazali hazretlerine kadar devam eden bu hegomanya Gazali tarafından kırılmıştır.Gazali, filozoflara hücum anlamına gelen "Tehafüt-ül Felasife" adlı eser yazarak filozofların nerede, hangi ayetlerde , nasıl ters düştüklerini açıkça ortaya koydu.Bu kitabında, onları on yedi yerde sapıklıkla, üç yerde kafirlikle suçladı.İbni Rüşt ise üstadları Aristo'yu savunmak için Tehafüt'e tehafüt isimli kitabı yazdı,Aristoculuğu savundu.

Gazali ile birlikte söz konusu filozofların İslam adidesini bozdukları ve taprip ettikleri inancı  git gide yaygınlık  kazanarak felsefgenin yerini ,kurandaki meseleleri , yine Kuran ayetiyle ve Efendimiz(SAV)'in hadisleriyle çözmeye çalışan "Kelam ilmi" almaya başladı.

Gazaliden sonra içtihat kapısı kapanmıştır.Doktriner ahlak alanında hala birşey yapılamamıştır.Kur'anın özünü alıp onu tam olarak kendi nefsinde yaşatabilen Resulullah efendimizdir.Ancak O'nun ahlakının , sınıf sınıf bütün insanlar için , insan mantığına ve aklına irca edilip anlaşılır bir dille ve sistematik bir şekilde yeniden tanzim edilmesi lazımdır.Yani toplanmasına, tertip edilmesine ve bir sistem halinde ortaya konmasına ihtiyaç vardır.Tümünü birden kavrayabilen ler, müstesna insanlardır.Evliya olan büyükler bir bütün olarak bu ahlakı zaten yaşamaktalar.

DİNİN GERÇEK ANLAMI AHLAKTIR

 Lügat manası alışkanlık, yol demek olan dinin gerçek anlamı ahlaktır.Ahlak gözle görülmez.Görülebilmesi için amele ihtiyaç vardır,Ticaret, siyaset,çalışma v.s gibi her türlü amel ahlakın görülmesini sağlar.Bu , tüm dinler için geçerlidir.Her dinin kuralları ve mensuplarının o kurallara uyumu dini ahlakı ortaya çıkartır.

JAPONLARIN DİN ARAYIŞI

Japonlar, kitabı olan dinlerden birini kabul etmek için her üç dinin de ruhânîlerini davet etmişler, “Bize dininizin esasını anlatın.” demişler. Haham başlamış saymaya: Şu yasak, bu yasak. Sıra papazlara gelmiş; onda da bir sürü tehdit. Şu günâh, bu günâh. Bizim hocalar da öyle: Yasak, günâh, küfür. Ahlâkta üstâd olan bu adamlar, kendilerine ahlâk öğretmeye gelen bu ahlâk çıraklarına, yani papazlara, hahamlara ve hocalara: “Bizim memlekette sizin bu yasak dediğiniz şeylerin hiç biri yok. Yalan söylemeyiz, hırsızlık ve ahlâksızlık yapmayız. Bu yasak ve günâhtan başka ve bunların fevkinde bir şey biliyor musunuz?” diye sormuşlar. Onlar da cevap vermişler: – Hayır. – Öyle ise güle güle. Bizim dinimiz de aynı şeyleri söylüyor.

İNSANIN ÖLÇÜSÜ AHLAKDIR.

İki papaz, güya ilmi bir mubahesede bulunmak üzere, hakikatte ise alay etmek maksadı ile İmâm-ı Azam’ın yanına gitmişler. Daha ilk sualde alaya başlamışlar: Senden bir şey soracağız. Soracağımız şeyi biliyor musun? İmâm-ı Azam sükûnetle ve mülâyim bir dille cevap vermiş: Hayır bilmiyorum; sorun bakalım. Papazlar işi daha ileri götürmüşler: “Kumaşın ölçüsü ne?” İmâm-ı Azam cevap vermiş: “Arşın” – Pirincin? – Okka. – Tuzun? – Okka. Sualler böyle uzun boylu devam etmiş. İmâm-ı Azam hepsine de sûkûnetle ve ciddiyetle cevap vermiş. Çünkü olgun ve akıllı insanlar, alay edilseler bile kızmazlar. Üstelik, hem af eder, hem de cevap verirler. Nihayet papazlar: – Pekalâ, demişler, bunları bildin. Ya insanın ölçüsü ne? – İnsanın ölçüsü: Ahlâkı, hâli. – Peki, bazı insanlar ahlâklarını yani kabahatlerini gizlerler. Onları nasıl ölçeriz? – Onları da ülfet ettikleri insanlarla yani arkadaşları ile ölçeriz; çünkü ahlâklarını gizleseler bile arkadaşlarını gizleyemezler. Bu fıkradan da anlaşılıyor ki, insan varlığının mânâsı ahlâktır. En yüksek ahlâk da Allah’ın ahlâkıdır. Onun için peygamberimiz (Tahallaku biahlâkıllah – Allah’ın ahlâkıyla ahlâklanınız) demiştir. Ahlâkın bu yüksek derecesine varmış memleketlerde kanunların ceza maddeleri, tatbik sahası bulamaz. Ceza, kötü ahlâk içindir.

GÜZEL AHLAKLA ALAKALI HADİS-İ ŞERİFLER

"Güzel ahlak'a sarıl .Çünkü insanların en iyi ahlaklıları, dini en iyi olandır."
"İyilik , güzel ahlaktan ibarettir"
"Yüce Allah, bir kulunun hem dış görünüşünü, hem de ahlakını güzel yaratıp da onu ateşe yedirmez"
"Siz bütün halka mallarınızla iyilik etmeye yetişemezsiniz.Öyleyse güleryüzlülükle , güzel ahlakla yetişiniz"
"Her şeyin tevbesi vardır.Yalnız kötü ahlakı olanın tevbesi yoktur.Çünkü o, hiçbir günahtan tevbe etmezki daha fenasını işlemiş olmasın"
Hazret-i Peygamber'e birisi:"Güzel ahlak nedir?"diye sormuş .Efendimiz(sav)"Sana darılan kimse ile görüşmen, seni mahrum edene vermen,sana zulmedeni bağışlamandır"
"Şüphe yok ki bir kul, ibadetleri az olduğu halde , güzel ahlakı sayesinde Ahiret derecelerinin en büyükleri ve Ahiret menzillerinin en yükseklerine nail olur.Su-i ahlakı nedeniyle de cehennemin derekelerini boylar".
"Sirke, balı nasıl bozarsa kötü ahlak da amel ve ibadeti böylece bozar .Güneş karı nasıl eritirse , güzel ahlak da günahları öylece eritir."

FITRİ TEMAYÜLLER VE TERBİYE

Fıtri temayüller üzerinde hiçbir tesiri olmasaydı lügatlerde "terbiye" diye bir kelime bulunmazdı. Buna göre, doğru terbiye, fıtri temayüllerin müspetlerini geliştirmek, menfi olanlarını da köreltmeye çalışmaktan ibarettir. Yanlış terbiye de bunun aksini yapmaktır.
"Bir dağın yerinden oynadığını işitseniz, inanınız. Fakat bir insanın ahlakını değiştirdiğini duyarsanız inanmayınız"şeklindeki hadisi şerifle "Ahlakınızı güzelleştiriniz ", " Allah'ın ahlakı ile ahlaklanınız" hadisleri arasında çelişki yoktur. Zira birinci hadis-i şerifte kastedilen fıtri temayüllerin izalesi yani büsbütün ortadan kaldırılması asla mümkün değildir.Keza bu temayüller üzerinde içtimai muhit, iklim, gıda, aile çevresi ve maruz kalınan terbiye ile menfi temayüllerin itidal noktasına getirilmesi her zaman mümkündür. İslam fıkhına göre bu temayüllerin ifrat ve tefritleri rezillik, vasat yani itidalleri ise fazilettir.

TASAVVUF ANCAK AHLAKTIR

Cüneyd-i Bağdadi (k.s)  buyurmuştur:"Tasavvuf ancak ahlaktır.Ahlakça senden üstün olan tasavvufca üsbtündür"

TEMİZ AHLAK

Ahlâk, aşere-i mutahharadır. Hazret-i Ali ibn-i Tâlib (ö. 40/661) kerremallâhu
vecheh ve radıyallâhu teâlâ anh; evvelkisi akıl, 2-Din, 3-İlim, 4-Hilim, 5-Cûd, 6-Ef’âl-i
mârûf-i müstahsene, 7-Birr ü ihsan, 8-Sabır, 9-Şükür, 10-Leyyin yâni galîz (sert)
olmamaktır.
Hazret-i Ali (ö. 40/661) radıyallâhu teâlâ anhden:
“Âkil kimdir? Vasf buyurun (târif edin)” diye istifsâr oldukda (açıklama
istediklerinde)
“Her şeyi mevâkı-i lâyıkına (lâyık olduğu yere) vad‘ ve tâyin eyleyen kimsedir”
diye cevâb-ı savâb buyurdular.