ESMAYI HAS VE ESMA-YI AA-MM

 Her insanda , yaratılış itibarıyla tüm esmalar olmasına rağmen , bunların büyük bir kısmının üstü örtülüdür.Meydanda görünen kişinin has esmasıdır ve bu, sırat-ı müstakimidir. Halk arasında "can çıkmadıkça huy çıkmaz" diye nitelendirilen vasıf , kişinin bu esmayı hassı dır ve o kula allah tarafından verilmiştir.Bu Cemali yahut Celali özellikte olabilir.
İnsanın ismi hassı Kabe'ye, diğer esmalar ise bunun etrafında tavaf eden hacı adaylarına benzetilebilir.İnsanda gizli olan esmalar terbiye ile meydana çıkarılmaktadır.İnsanın ismi hassı hoşlandığı şeylerdir.Dünyada bir mürşide gitmek mevcut tohum kalitemizin artırılması ve ıslahıdır.Her insanın bir veya bir kaç hakim esması onun ana karakterini meydana getirir.Esmayı has denilen esas esma adeta bir ayna gibi diğer esmaların özelliklerini yansıtır.Sonuçta insan hiç sevmediği halde bir an kavgacı olabilir.Daha sonra da yaptığına pişman olup iyi bir esmanın tesiriyle kavga ettiği kişiden özür diler ve onunla barışır. 
Esmayı has sadece insanlara mahsus olmayıp tabsiatta her şey Allah'ın bir esmasının mazharı olmuştur.Mesela sütte hem Hayy hem Muhiy esması olduğu için çocukların en besleyici gıdasıdır.Bitkilerin , hatta gıdaların da has esmaları vardır.
Keza elma armut yumuşak çekirdekli, kaysı şeftali sert çekirdeklidir. Bu iki gurup kendi aralarında aşılanabilirler amma birbirleriyle aşılanamazlar, çünkü bu guruplar birbirlerinin aşısını kabul etmezler. İnsanlar arasında guruplaşmanın nedeni de , esma uyum yahut uyumsuzluklarıdır.

ZAT'TAN HABERSİZ OLMAK

Cenabı Hakkın zat'ı bir; sıfatları saymakla bitmezAllah'ın doksan dokuz isminden bir tanesi Zat, ötekiler de sıfattır.Fakat sıatları 98 isimden ibaret değil , sonsuzdur.Yarattıklarının her biri o sıfatların mazharıdır.Mesela Allah "Halik"tir.Yaratılmışlar O'nun "Halik" isminin yan sıfatının mahalli zuhurudur.Mahlukatı görenler ;onlarda "Halik"sıfatının zuhurunu görürler, fakat bunlar sıfatının eserlerini gördükleri için Zat'tan habersizdirler.Ancak zatı sıfat ile, sıfatı zat ile görenler gerçeğe ulaşmışlardır.Gaflet içinde bulunan , Allah7ın zatından bahcub, yani perdeli olan kişi ,Sadece Allah'ın sanatını, yarattıklarını görür.Böylece yarattıklarına, sıatlarına takılıp kaldığı için de Allah'ın Zat7ından bahrum kalır.
Ey oğul! Hakk'a vasıl olanlar , ona manen ulaşanlar zatın tecellisine dalmış olduklarından artık onun yarattıklarında , sıfatlarının mazharyetine nasıl bakabilirler.Başın ırmağın suyuna dalınca , suyun rengini nasıl görebilirsin?Suyun rengini görmek için başını sudan çıkartacak olursan , yeni bir halıyı vermiş, eski püskü kilimi almış olursun
Avamın kulluğu, ibadeti has kişilerin günahı sayılır.Avamın Hakk'a vasıl oluşu ,Hakk'la manen buluşması da, has kişilerin hicabidir, perdesidir.
Avam ibadetlerle , kıldıkları namazlarla , tuttukları oruçlarla , yaptıkları haclarla gurura kapılırlar da kendilerini diğer müminlerden üstün görürler,o zaman onların ibadetleri , benliğe kapıldıkları için , has kişilerce günah sayılmaktadır..Bu yüzden hulus ile yapılmayan  gösteriş için yapılan bu tür ibadetler, has kişilerin nazarında günah olarak görülürler.Çünkü bunlar şekle bağlandıkları için "takli"ten "tahkik"e götürmedikleri için ,şirke bile düşmektedirler.Tevhid yolunda sufi , puta tapana bile "kafir"dememektedir.Avam ,şekilden ibaret ibadetleri ile kendilerini Hakk'a vasıl bilirler.Halbuki benlik yüzünden Hak'dan çok uzaklara düşmüşler haberleri yoktur.Has kişiler bilirler ki "Allah ile insan arasında en büyük perde , en büyük engel benliktir"
Hz.Mevlana bir rubaisinde şöyle buyuruyor<:
"Bir kimse kendi benliğinden mutlak surette fani olmadıkça , onun için (tevhid)Hakka ulaşmak imkansızdır.Tevhid hulul değildir.Tevhid, benlikten kurtulmak, varlığından sıyrılmak , yok olmak demektir, yoksa boş ve manasız sözlerle , batıl, hak olmaz"
Hz.Cüneyd buyurmuştur ki:"Allah ile senin aranda en büyükr perde, senin kendi varlığın, kendi benliğinder"